Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Β' Ο ΜΑΚΕΔΩΝ, Ο ΒΟΥΡΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ - Ἡ ἐξουσία ὡς σταυρός, ἡ ἰσχύς ὡς διακονία, ἡ ἱστορία ἐνώπιον Θεου (Τοῦ Σεβασμ. Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Φωτίου)

 

Ὁ Αὐτοκράτωρ Βασίλειος Β´ ὁ Μακεδών, ὁ Βουλγαροκτόνος - Ἡ ἐξουσία ὡς σταυρός, ἡ ἰσχύς ὡς διακονία, ἡ ἱστορία ἐνώπιον Θεοῦ

Τοῦ Σεβασμ. Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Φωτίου

 

Σεβασμιώτατε, Θεοφιλέστατε, Σεβαστοὶ Πατέρες,
Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῶ ἀδελφοί,

Ἡ Ἐκκλησία, ὅταν μνημονεύει πρόσωπα τῆς ἱστορίας, δὲν τὰ ἐξιδανικεύει, οὔτε τὰ ἀπορρίπτει. Τὰ διακρίνει. Διότι γνωρίζει ὅτι «οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ρύπου, οὐδὲ εἷς» (Ἰὼβ 14,4), ἀλλὰ καὶ ὅτι ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ μέσα στὴν ἱστορία ἀκόμη καὶ διὰ ἀτελῶν ἀνθρώπων. Ὁ Αὐτοκράτωρ Βασίλειος Β´ ὁ Μακεδὼν ὑπῆρξε μία τέτοια μορφὴ: ὄχι ἅγιος, ἀλλὰ ἄνθρωπος ἐξουσίας μὲ φόβον Θεοῦ. Ἐὰν ὁ Ἐπίσκοπος, κατὰ τὸν Ἅγιον Ἰγνάτιον τὸν Θεοφόρον, προΐσταται «εἰς τόπον Θεοῦ», ὁ δὲ βασιλεὺς τῆς Ῥωμανίας ἐλογίζετο εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Ἐκκλησίας ὡς θεόθεν τεταγμένος φύλαξ τῆς τάξεως, τότε ἡ κρίσις τῶν βασιλέων δὲν δύναται νὰ γίνῃ οὔτε μὲ ῥομαντισμὸν οὔτε μὲ ἠθικισμὸν ἐκτὸς χρόνου, ἀλλὰ μὲ φόβον Θεοῦ καὶ ἀκρίβειαν ἱστορικήν. Ὑπὸ τὸ πρίσμα τοῦτο ἐπιχειροῦμε νὰ ἀτενίσωμεν τὴν μορφὴν τοῦ Βασιλείου Β´.

Βιογραφικὴ συγκρότησις καὶ χαρακτήρ.

Ὁ Βασίλειος Β΄ (958–1025) ἀνήκει εἰς ἐκείνην τὴν σπανίαν κατηγορίαν ἀρχόντων οἱ ὁποῖοι ἐβασίλευσαν ἐπὶ μακρόν καὶ ἀπέθανον ἐν ἐξουσίᾳ, δίχως νὰ ἡττηθοῦν πολιτικῶς. Ἀπὸ νεαρὰς ἡλικίας ἐγνώρισε τὴν ἀνασφάλειαν τῆς βασιλείας. Ἔζησεν ὑπὸ κηδεμονίας, ἐπεσκιάσθη ἀπὸ στρατηγούς, ἐταπεινώθη κατὰ τὴν στάσιν τοῦ Βάρδα Σκληροῦ καὶ τοῦ Βάρδα Φωκᾶ.

Ἐὰν θελήσωμεν νὰ κατανοήσωμεν ὀρθῶς τὴν προσωπικότητα καὶ τὸ ἔργον τοῦ μεγάλου αὐτοκράτορος Βασιλείου Β´, ὀφείλομεν νὰ στρέψωμεν τὸ βλέμμα καὶ εἰς τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ζωῆς του, εἰς τὴν καταγωγήν, τὴν ἀνατροφὴν καὶ τὴν νεανικὴν αὐτοῦ διαμόρφωσιν, διότι ἐκεῖ ἐρριζώθησαν οἱ βάσεις τοῦ ἤθους καὶ τοῦ φρονήματός του. Ὁ Βασίλειος ἐγεννήθη τὸ ἔτος 958, πορφυρογέννητος υἱὸς τοῦ αὐτοκράτορος Ρωμανοῦ Β΄ καὶ τῆς Θεοφανοῦς. Ὁ πατὴρ του, μολονότι νόμιμος διάδοχος τῆς Μακεδονικῆς δυναστείας, ἀπεβίωσεν προώρως, ἀφήνων τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐν νηπιακῇ ἡλικίᾳ ἐπάνω εἰς θρόνον κλυδωνιζόμενον. Ἡ μήτηρ αὐτοῦ Θεοφανώ, γυνὴ ἐξαιρετικῆς ἐνεργητικότητος καὶ πολιτικῆς δεινότητος, ἠγωνίσθη νὰ διαφυλάξῃ τὰ δικαιώματα τῶν τέκνων αὐτῆς, ἀλλὰ τὸ τίμημα ὑπήρξεν βαρύ: ὁ νεαρὸς Βασίλειος ἀνετράφη ἐν μέσῳ παλατιανῶν μηχανορραφιών, σφετερισμῶν καὶ βίαιων μεταβολῶν τῆς ἐξουσίας.

Ἀνακηρυχθεὶς αὐτοκράτωρ ἐκ παιδὸς (πέντε ἐτῶν), οὐκ ἐβασίλευσεν κατ’ ἀλήθειαν ἐπὶ μακρὰ ἔτη. Ἄλλοι ἐκυβέρνων δι’ αὐτόν: στρατηγοὶ κραταιοί, αὐλικοὶ ὑπερόπται, ἡ ἐξουσία τῶν ὁποίων ἐσκίαζε τὸ πορφυρογέννητον δικαίωμά του. Κατὰ τὰ πρῶτα σχεδὸν τριάκοντα ἔτη τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἡ αὐτοκρατορικὴ ἐξουσία ἠσκεῖτο ἀπὸ ἄλλους: πρῶτα ἀπὸ τὸν Νικηφόρον Φωκᾶ, ἔπειτα ἀπὸ τὸν Ἰωάννην Τσιμισκήν καὶ ἀργότερον ἀπὸ ἰσχυροὺς αὐλικούς, ὅπως ὁ Βασίλειος ὁ Παραδυναστεύων.

Αὐτὴ ἡ μακρὰ περίοδος πολιτικῆς περιθωριοποίησης τοῦ νεαροῦ Αὐτοκράτορος ὑπῆρξε καθοριστική. Ὁ Βασίλειος ἐμεγάλωσεν εἰς περιβάλλον ἴντριγκας, δολοφονιῶν, σφετερισμῶν καὶ στρατιωτικῶν στάσεων, γεγονὸς τὸ ὁποῖον κατέστησε αὐτόν βαθύτατα καχύποπτον, ἐσωστρεφῆν καὶ ἀποφασισμένον νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ ποτὲ ξανὰ τὴν ὑποκατάστασιν τῆς αὐτοκρατορικῆς ἐξουσίας ἀπὸ ἰσχυροὺς παράγοντας.

Ταῦτα πάντα ἐχάραξαν βαθέως τὴν ψυχὴν τοῦ νέου Αὐτοκράτορος· ἔμαθε ἐνωρὶς ὅτι ἡ βασιλεία δὲν χαρίζεται, ἀλλὰ διαφυλάσσεται δι᾽ ἀγῶνος, ὅτι ἡ ἀμέλεια γεννᾷ τὴν ἀναρχίαν καὶ ὅτι ἡ ἐξουσία, ἐὰν δὲν ἀσκῆται προσωπικῶς, σφετερίζεται.

Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παιδείαν αὐτοῦ, αἱ πηγαὶ μαρτυροῦν ὅτι ὁ Βασίλειος Β΄ δὲν ἐφιλοδόξησεν νὰ ἀναδειχθῇ λόγιος ἢ ῥήτωρ. Ἡ μόρφωσίς αὐτοῦ ὑπήρξεν πρακτικὴ καὶ βιωματική· ἐξεπαιδεύθη εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, εἰς τὴν διοίκησιν, εἰς τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν καρτερίαν. Προετίμησε τὴν σκληραγωγίαν τοῦ στρατοπέδου ἀντὶ τῆς τρυφῆς τοῦ παλατίου, τὴν σιωπὴν ἀντὶ τῆς κενοδοξίας, τὴν πράξιν ἀντὶ τοῦ λόγου. Ἔτσι ἐμορφώθη ὁ χαρακτήρ του: αὐστηρός, ἀσκητικός, ἀκλόνητος, ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ βασιλεύσῃ, ὄχι ὡς κοσμικὸς δυνάστης, ἀλλ’ ὡς φύλαξ τῆς τάξεως, τῆς πίστεως καὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς Οἰκουμένης.

Ἐκ τούτου ἐγεννήθη εἷς χαρακτὴρ ἀσκητικὸς, ἀδιάλλακτος, ἀγρυπνῶν. Δὲν ἔζησε βασιλικῶς· ἔζησε στρατοπεδευόμενος.

Ἐλθὼν εἰς τὴν ἡλικίαν τῆς ἀνδρικῆς ὠριμότητος, ὁ Βασίλειος Β΄ ἠναγκάσθη νὰ ἀναλάβῃ ὄχι μόνον τὸ στέμμα, ἀλλὰ καὶ τὸν σταυρὸν τῆς πραγματικῆς βασιλείας. Τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐνεργοῦ ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας του ἐσημαδεύθησαν ἀπὸ σφοδροὺς ἀγῶνας ἐναντίον τῶν ἐσωτερικῶν σφετεριστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν νὰ καταλύσουν τὴν νόμιμον βασιλείαν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς προστασίας τοῦ κράτους. Ἡ ἀνταρσία τοῦ Βάρδα Σκληροῦ καὶ ἡ μετ’ ὀλίγον ἀκόμη φοβερωτέρα στάσις τοῦ Βάρδα Φωκᾶ, ἀπεκάλυψαν τὸ μέγεθος τοῦ κινδύνου: στρατηγοὶ κραταιοὶ, ἐμπειρότατοι ἐν πολέμοις, ἐπεχείρησαν νὰ ὑποκαταστήσουν τὴν Αὐτοκρατορικὴν ἐξουσίαν. Ὁ Βασίλειος, ἀντὶ νὰ ὑποχωρήσῃ, ἐπέδειξεν ὑπομονὴν, πολιτικὴν σύνεσιν καὶ ἀκατάβλητον θέλησιν· ἐζήτησε συμμαχίας, ἐχρησιμοποίησε τὴν διπλωματίαν ὡς ὅπλον, καὶ ἐκάλεσε εἰς βοήθειαν τὰς ρωσικὰς δυνάμεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἐγεννήθη καὶ ὁ πυρὴν τῆς περιβοήτου Βαραγγικῆς Φρουρᾶς. Μετὰ τὴν συντριβὴν τῶν στασιαστῶν, ὁ αὐτοκράτωρ ἐστερέωσε τὴν ἐξουσίαν του ἐπὶ σταθερᾶς βάσεως, ἀπαλλάσσοντας τὸ κράτος ἀπὸ τὴν τυραννίαν τῶν ἰσχυρῶν καὶ καθιστῶν σαφὲς ὅτι ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων δὲν ἦτο λάφυρον στρατηγῶν, ἀλλὰ θεόθεν διακονία.

Ἡ καθιέρωσις τῆς Φρουρᾶς τῶν Βαράγγων.

Ἐνταῦθα πρέπει νὰ μνημονεύσωμε καὶ ἕν γεγονὸς ὑψίστης σημασίας διὰ τὴν κατανόησιν τῆς πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς φρονήσεως τοῦ Βασιλείου Β´· τὴν καθιέρωσιν τῆς περιφήμου Φρουρᾶς τῶν Βαράγγων. Κατὰ τὸ ἔτος 988 μ.Χ., ὅτε ὁ αὐτοκράτωρ ἀντεμετώπιζε τὴν ἐπικίνδυνον στάσιν τοῦ Βάρδα Φωκᾶ, ἐζήτησε βοήθειαν ἐκ μέρους τοῦ ἡγεμόνος τῶν Ῥῶς Βλαδιμήρου. Ὁ τελευταῖος ἀπέστειλε σῶμα περὶ τοὺς ἑξακισχιλίους Βαράγγους πολεμιστάς, ἄνδρας σκληρούς, πειθαρχημένους καὶ ἀνεξαρτήτους ἀπὸ τὰς βυζαντινὰς φατρίας. Μετὰ τὴν καταστολὴν τῆς στάσεως, ὁ Βασίλειος, ἀντὶ νὰ τοὺς διαλύσῃ, τοὺς ἐνέταξεν ὡς μόνιμον καὶ ἐπίλεκτον σῶμα προσωπικῆς φρουρᾶς, θέτων τὰ θεμέλια τῆς Βαραγγικῆς Φρουρᾶς. Ἡ ἐπιλογὴ αὕτη δὲν ὑπαγορεύθη μόνον ὑπὸ στρατιωτικῆς σκοπιμότητος, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ βαθείας πολιτικῆς συνειδήσεως· ὁ αὐτοκράτωρ, πληγωθεὶς ἐκ νεότητος ἀπὸ τὰς προδοσίας ἐντοπίων στρατηγῶν, ἐζήτησε φύλακας ἀφοσιωμένους, οὐχὶ εἰς πρόσωπα ἢ γένη, ἀλλὰ εἰς τὸν θεσμόν τῆς βασιλείας. Οὕτως ἡ Βαραγγικὴ Φρουρὰ ἐγένετο ὄχι μόνον σῶμα ὁπλιτῶν, ἀλλὰ σύμβολον τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς ἀπηλλαγμένης ἀπὸ φατριασμοὺς καὶ ἰδιοτέλειαν.

Στρατιωτικὴ δράσις ἐν Δύσει – ὁ βουλγαρικὸς πόλεμος.

Ἀπαλλαγείς πλέον ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῶν ἐσωτερικῶν στάσεων καὶ ἐμπεδωθεὶς ἐπὶ τοῦ θρόνου, ὁ Βασίλειος Β´ ἔστρεψε τὴν προσοχὴν αὐτοῦ εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἀπειλάς, ἀναλαμβάνων προσωπικῶς τὴν ἀρχηγίαν τῶν στρατευμάτων, κατὰ τὸ παλαιὸν Ῥωμαϊκὸν ἔθος. Πρῶτον μέλημα αὐτοῦ ὑπήρξεν ἡ ἀνασυγκρότησις τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, ἡ ἐπανόρθωσις τῶν ὀχυρῶν καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν στρατιωτῶν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ βασιλέως. Ἐν συνεχείᾳ, ἐστράφη κατὰ τῶν Βουλγάρων, οἵτινες ὑπὸ τὸν Σαμουὴλ εἶχον ἐπεκτείνει τὴν κυριαρχίαν των εἰς τὰ δυτικὰ Βαλκάνια, φθάσαντες μέχρι τὸν Ἰσθμὸν τῆς Κορίνθου καὶ ἀπειλοῦντες τὸν κορμὸν τῆς αὐτοκρατορίας. Αἱ πρῶται τοιαῦται ἐκστρατεῖαι ὑπήρξαν κοπιώδεις καὶ οὐχὶ ἀμέσως νικηφόροι· ὅμως ἐν αὐταῖς ἐσφυρηλατήθη ἡ στρατηγικὴ μέθοδος τοῦ Βασιλείου: ἐπιμονή, ὑπομονή, σταδιακὴ φθορά τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἄρνησις κάθε ἐντυπωσιασιακῆς κινήσεως ἄνευ βάθους.

Ἐπὶ τεσσαράκοντα ἔτη ὁ Βασίλειος πολεμεῖ τὸ βουλγαρικὸ κράτος. Κυριότεροι σταθμοῖ αὐτοῦ πολέμου ἦσαν:

• Ἡ Μάχη τοῦ Σπερχειοῦ (996): ἐκεῖ ἡττᾶται, μαθαίνει, ἀλλὰ δὲν ἀπογοητεύεται.
• Συστηματικὲς ἐκστρατεῖες (1000–1014): Ἀπελευθέρωσις Σκοπίων, Βεροίας, Πελαγονίας.
• Ἡ Μάχη τοῦ Κλειδίου (1014): στρατηγικὸς ἀποκλεισμός, διάλυσις τοῦ βουλγαρικοῦ στρατοῦ.

Ἡ μεγαλειώδης νίκη τοῦ αὐτοκράτορος Βασιλείου Β΄ τοῦ ἐπονομασθέντος Βουλγαροκτόνου κατὰ τῶν Βουλγάρων ἐν τῇ στενωπῷ τοῦ Κλειδίου τὸ ἔτος (1014) ἀποτελεῖ κορυφαῖον σταθμὸν τῆς μακρᾶς καὶ ἐπιμόνου συγκρούσεως μεταξὺ Βυζαντινῶν καὶ Βουλγάρων. Ἐκμεταλλευόμενος τὸ δυσπρόσιτον τοῦ ἐδάφους καὶ τὴν ἄριστον πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος, ὁ Βασίλειος κατέφερε συντριπτικὸν πλῆγμα κατὰ τῶν δυνάμεων τοῦ Σαμουὴλ, αἱ ὁποῖαι ἐπεχείρησαν ματαίως νὰ ἀνακόψουν τὴν προέλασιν τῶν Ῥωμαίων.

Σύμφωνα μὲ τὴν κρατοῦσα ἱστοριογραφικὴν παράδοσιν, περὶ τοὺς 14.000 Βουλγάρους αἰχμαλώτους ἐτύφλωσεν ὁ Βασίλειος Β´ μετὰ τὴν μάχην τοῦ Κλειδίου (1014). Ἐξ αὐτῶν, εἷς ἀνὰ ἑκατόν ἀφέθη μονόφθαλμος, ἵνα ὁδηγῇ τοὺς λοιπούς πρὸς τὸν ἡγεμόνα Σαμουήλ. Ἡ τύφλωσις τῶν αἰχμαλώτων, ὡς πράξις ἀποτρεπτικὴ καὶ συμβολικὴ, ἐπέφερε βαθὺν ψυχολογικὸν κλονισμὸν εἰς τὸ βουλγαρικὸν κράτος, ὁδηγοῦσα ταχέως εἰς τὸν θάνατον τοῦ Σαμουὴλ καὶ τὴν κατάρρευσιν τῆς ἀντιστάσεως. Ἡ νίκη αὕτη ἐσφράγισε τὴν ὑποταγὴν τῆς Βουλγαρίας καὶ ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Βυζαντινὴν αὐτοκρατορίαν νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς εἰς τὰ βόρεια Βαλκάνια, ἐγκαινιάζουσα περίοδον σταθερότητος καὶ ἀκμῆς.

Ἡ μεταγενεστέρα πολιτικὴ τοῦ Βασιλείου (σεβασμὸς τῆς Ἐκκλησίας, Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀχρίδος) δεικνύει ὅτι δὲν ἦτο ἄνθρωπος ἐκδικητικός.

Ἡ ἵδρυσις τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀχρίδος ὑπὸ τοῦ αὐτοκράτορος Βασιλείου Β΄ ἀπετέλεσεν πράξιν ὑψηλῆς πολιτικῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς σκοπιμότητος, ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν ὁμαλὴν ἐνσωμάτωσιν τῶν προσφάτως ὑποταγεισῶν βουλγαρικῶν χωρῶν εἰς τὸ βυζαντινὸν κράτος. Διὰ τῆς διατηρήσεως ἐκκλησιαστικῆς αὐτοτελείας, ἀλλ’ ὑπὸ σαφῆ ἐξάρτησιν ἐκ τοῦ οἰκουμενικοῦ κέντρου, ὁ Βασίλειος ἐπεδίωξε νὰ κατευνάσῃ τὰ τοπικὰ φρονήματα καὶ νὰ προλάβῃ ἐξεγερτικὰς τάσεις. Ἰδιαιτέρως σημαντικὴ ὑπῆρξεν ἡ ρύθμισις καθ᾽ ἣν ὁ ἐκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπος Ἀχρίδος ἔδει νὰ ἀναδεικνύηται ἐκ τοῦ κλήρου τῆς Ἁγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως, ἐξασφαλίζουσα οὕτως τὴν δογματικὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὴν πιστότητα πρὸς τὴν αὐτοκρατορικὴν καὶ πατριαρχικὴν ἀρχήν. Ἡ συμπερίληψις δὲ εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς ἐπαρχιῶν μετὰ ἰσχυρῶν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἐνίσχυεν τὸ ἐκκλησιαστικὸν κύρος αὐτῆς καὶ συνετέλει εἰς τὴν βαθμιαίαν ἐπανελλήνισιν καὶ σταθεροποίησιν τῆς περιοχῆς.

Ὁ θρίαμβος καὶ ἡ Ἀθήνα

Τοιουτοτρόπως τὸ 1018 μ.Χ., θριαμβευτὴς ὁ Βασίλειος καὶ κυρίαρχος τοῦ μεγαλύτερου μέρους τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου, τὸ πρῶτον πράγμα τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ὡς ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην νὰ κάνῃ ἦτο νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἀθήναν διὰ νὰ προσκυνήσῃ τὴν Παναγίαν τὴν Ἀθηνιώτισσαν καὶ νὰ τὴν εὐχαριστήσῃ διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ πολυετοῦς ἀγώνα αὐτοῦ, ἐνάντιων τῶν Βουλγάρων. Συμφώνως πρὸς τὸν ἱστορικὸν Ἰωάννην Σκυλίτζην, ὁ σκοπὸς τῆς ἐπισκέψεως αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀθήναν, ἦτο ἀποκλειστικῶς θρησκευτικός: «ἐν Ἀθήναις δὲ γενόμενος, καὶ τῇ Θεοτόκῳ τὰ τῆς νίκης εὐχαριστήρια δοὺς καὶ ἀναθήμασι λαμπροῖς καὶ πολυτελέσι κοσμήσας τὸν ναόν, ὑπέστρεψεν εἰς Κωνσταντινούπολιν» (=ἀφοῦ ἔφτασε εἰς τὴν Ἀθήναν καὶ ἀπέδωσε εὐχαριστήρια διὰ τὴν νίκην εἰς τὴν Θεοτόκον καὶ ἐκόσμησε τὸν ναὸν μὲ λαμπρὰ καὶ πολυτελῆ ἀφιερώματα, ἐπέστρεψε πίσω εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν), ἀκολουθῶν χερσαίαν διαδρομήν. Δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν οὔτε τὰ ἀφιερώματα τοῦ Βασιλείου εἰς τὴν ἐκκλησίαν τῆς Θεοτόκου, οὔτε τὴν διάρκειαν τῆς ἐκεῖ παραμονῆς αὐτοῦ, δυνάμεθα μόνον νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἡ συνοδεία τοῦ Αὐτοκράτορος ἀπετελεῖτο ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τὴν ἐπίλεκτον φρουρὰν αὐτοῦ. Τοιουτοτρόπως ὁ Βασίλειος ἀναγνωρίζει τὸν ἑλληνικὸν καὶ χριστιανικὸν χαρακτῆρα τῆς πόλεως.

Τὸ ἔτος 1019 μ.Χ., ὁ Αὐτοκράτορας, ἐπιστρέφων ἀπὸ τὸ ἐν Ἀθήναις προσκύνημα αὐτοῦ, εἰσῆλθε τροπαιοῦχος εἰς τὴν Βασιλεύουσαν μετὰ τῆς θριαμβευτικῆς πομπῆς αὐτοῦ νὰ καταλήγῃ εἰς τὴν Ἁγίαν Σοφίαν, τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν, ὅπου ὁ ἑξηκοντούτης, πλέον, δαφνοστεφὴς Αὐτοκράτωρ, ἔψαλλε ὕμνους εἰς τὸν Θεόν.

Στρατιωτικὴ δράσις ἐν τῇ Ἀνατολῇ

Παραλλήλως, ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐνίσχυσε τὴν ἄμυναν τῶν θεμάτων καὶ περιόρισε τὰς κινήσεις τῶν Ἀράβων, ἐξασφαλίζων ὅτι τὸ κράτος θὰ πολεμᾷ πλέον ὄχι ἐν διχασμῷ, ἀλλ᾽ ἐν ἑνὶ σώματι. Ἀπὸ τὰ πρῶτα ταῦτα βήματα κατέστη φανερὸν ὅτι ὁ Βασίλειος Β´ ἐπρόκειτο νὰ ἀσκῇ τὸν πόλεμον ὡς διαρκῆ διακονίαν καὶ ὄχι ὡς πρόσκαιρον θρίαμβον.

Ἀρμενία – Καύκασος

Ἡ δραστηριότης τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου Β´ εἰς τὴν Ἀρμενίαν καὶ τὰς χώρας τοῦ Καυκάσου ἀπετέλεσεν ἀναπόσπαστον μέρος τῆς μακρόπνοου στρατηγικῆς αὐτοῦ πρὸς ἐδραίωσιν τῆς βυζαντινῆς κυριαρχίας ἐν τῇ ἀνατολικῇ μεθορίῳ. Ἐκμεταλλευόμενος τὰς ἐσωτερικὰς ἀντιπαλότητας τῶν ἀρμενικῶν δυναστειῶν καὶ τὴν εὐμενῆ στάσιν ὀρισμένων τοπικῶν ἡγεμόνων, ὁ Βασίλειος προέβη εἰς σταδιακὴν προσάρτησιν ἀρμενικῶν ἐδαφῶν, ὡς τῆς Ταρόν, τῆς Βασπρακανίας καὶ τῆς Ἀνίου, ἄνευ γενικευμένων συγκρούσεων. Ταυτοχρόνως, διὰ συνθηκῶν καὶ δυναστικῶν διακανονισμῶν, ἐξησφάλισε τὴν ὑποτέλειαν καὶ τὴν πιστότητα τῶν γεωργιανῶν καὶ καυκασιανῶν πριγκιπάτων, μεταβάλλων αὐτὰ εἰς προκεχωρημένον φραγμὸν κατὰ τῶν μουσουλμανικῶν δυνάμεων. Ἡ πολιτικὴ αὕτη, συνδυάζουσα διπλωματίαν καὶ στρατιωτικὴν ἀποτροπήν, ἐνίσχυσε τὴν ἀσφάλειαν τῆς Αὐτοκρατορίας, ἐπεξέτεινε τὴν διοικητικὴν παρουσίαν τῶν Ῥωμαίων εἰς τὸν Καύκασον καὶ προετοίμασε τὸ ἔδαφος διὰ τὴν μετέπειτα ἀκμὴν τῆς βυζαντινῆς Ἀνατολῆς.

Ἀναχαίτισις Ἀράβων

Ἡ δράσις τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου Β´ τοῦ Μακεδόνος κατὰ τῶν Ἀράβων ἐχαρακτηρίσθη ὑπὸ σταθερᾶς ἐπιμονῆς καὶ μακροπρόθεσμου στρατηγικοῦ σχεδιασμοῦ, ἀποβλέποντος εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς βυζαντινῆς ἰσχύος εἰς τὴν ἀνατολικὴν Μεσόγειον καὶ τὰς παραμεθορίους χώρας τῆς Συρίας καὶ τῆς Μεσοποταμίας. Ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, καὶ ἰδίως κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετίας, ὁ Βασίλειος προέβη εἰς συνεχῆς ἐκστρατείας ἐναντίον τῶν Ἀραβικῶν ἐμιράτων, ἐνισχύων τὸ ἀμυντικὸν σύστημα τῶν θεμάτων καὶ ἐπαναφέρον τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ στράτευμα. Ἡ κατάληψις καὶ στερέωσις στρατηγικῶν πόλεων, ὡς ἡ Ἔδεσσα καὶ τὰ φρούρια τῆς ἄνω Μεσοποταμίας, περιόρισεν τὰς ἐπιδρομὰς καὶ ἐξησφάλισε τὸν ἔλεγχον τῶν ὁδῶν. Παραλλήλως, διὰ τῆς προβολῆς τῆς Αὐτοκρατορικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς ἐνσωματώσεως χριστιανικῶν πληθυσμῶν, ὁ Βασίλειος κατόρθωσε νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀνατολικὴν μεθόριον ἀπὸ ζώνην ἀσταθείας εἰς πεδίον σχετικῆς εἰρήνης καὶ ἀσφαλείας, ἐδραιώσας τὴν Ῥωμαϊκὴν παρουσίαν ἐπὶ γενεάς. Ἀποτέλεσμα: Σταθεροποίησις συνόρων καὶ ἀσφάλεια Μικρᾶς Ἀσίας. Ἡ Αὐτοκρατορία ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου ἔφθασε εἰς τὸ μέγιστον ἔδαφος, μετὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Αὐτοκράτορος Ἡρακλείου!

Κάτω Ἰταλία

Ἐν τῇ Δύσει, ἡ πολιτικὴ τοῦ Βασιλείου Β´ τοῦ Μακεδόνος ἀπεβλέψεν εἰς τὴν διατήρησιν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς Ῥωμαϊκῆς κυριαρχίας εἰς τὴν Κάτω Ἰταλίαν καὶ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἀραβικῆς καὶ λατινικῆς πιέσεως ἐπὶ τῶν δυτικῶν κτήσεων. Ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ Κατεπανικίου Ἰταλίας, μετ᾽ ἐπικέντρου πλέον τὸ Βάριον, καὶ ἡ ἀποστολὴ ἱκανῶν στρατιωτικῶν καὶ διοικητικῶν στελεχῶν ἐξησφάλισαν τὴν σταθερότητα τῶν βυζαντινῶν ἐδαφῶν καὶ ἀνέκοψαν τὴν προέλασιν τῶν Λογγοβάρδων καὶ τῶν Γερμανῶν. Ταυτοχρόνως, διὰ ναυτικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ συμμαχιῶν, ὁ Βασίλειος ἐπεχείρησε νὰ περιορίσῃ τὴν δράσιν τῶν Σαρακηνῶν εἰς τὴν Σικελίαν, ἐπιτυγχάνων προσκαίρους ἐπιτυχίας καὶ ἐπαναφέρον τὴν βυζαντινὴν παρουσίαν εἰς ὁρισμένα παράλια καὶ νήσους τοῦ Τυρρηνικοῦ πελάγους. Ἂν καὶ ἡ πλήρης ἀνάκτησις τῆς Σικελίας δὲν ἐπετεύχθη, αἱ ἐνέργειαι αὗται ἐσφράγισαν τὸ δυτικὸν μέτωπον καὶ ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Αὐτοκρατορίαν νὰ στραφῇ ἀπερισπάστως πρὸς τὰ μείζονα ζητήματα τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῶν Βαλκανίων.
Ἐπιπλέον ἡ Κάτω Ἰταλία παρέμεινε ῥωμαϊκὴ χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ Βασιλείου Β´ και, τὸ κυριότερον, ἐπὶ τὼν ἡμερῶν αὐτοῦ, διετήρησε τὸν ὀρθόδοξον χαρακτῆρα αὐτῆς.

Οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ πολιτική – Τὸ Ἀλληλέγγυον

Κατὰ τῶν «δυνατῶν»

Ἰδιαιτέρως ἀποκαλυπτικὴ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ φρονήματος καὶ τῆς ὀρθοδόξου κοινωνικῆς συνειδήσεως τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου Β´ ὑπήρξεν ἡ ἀμείλικτος πολιτικὴ αὐτοῦ κατὰ τῶν «δυνατῶν», οἱ ὁποῖοι ὡς νέοι πλούσιοι ἄρχοντες ἐπεχείρουν νὰ συσσωρεύσουν γῆν καὶ ἐξουσίαν, καταπατοῦντες τοὺς πτωχοὺς καὶ τοὺς στρατιώτας–γεωργούς. Μὲ νεαρὰν (νόμον) τοῦ 996 ἀκύρωσε κάθε ἀγορὰ γῆς ἁπλοῦ γεωργοῦ ἀπὸ μεγαλογαιοκτήμονα, μὲ ἀναδρομικὴν ἰσχὺν τεσσαράκοντα ἐτῶν! Ὁ Βασίλειος, ἐνεργῶν ὄχι μόνον ὡς κοσμικὸς ἄρχων, ἀλλὰ καὶ ὡς φύλαξ τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, ἐφήρμοσε νομοθεσίαν ἐμπεποτισμένην ἀπὸ τὸ πατερικὸν πνεῦμα, ὅπως αὐτὸ ἐκφράζεται ἐναργῶς ἀπὸ τὸν Μέγαν Βασίλειον: «οὐ τὰ σὰ σὺ κατέχεις, ἀλλὰ τὰ τῶν πενήτων» καὶ «ὁ πλεονάζων πλούσιος κλέπτης ἐστίν». Ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι καὶ ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ἐλέγχει τοὺς καταδυναστεύοντας τοὺς πτωχοὺς λέγων ὅτι: «οὐδὲν ψυχρότερον πλουσίου μὴ μεταδιδόντος». Καὶ πάλιν ὁ Μέγας Βασίλειος: «Οὐχ ὁ πλοῦτος ἄδικος, ἀλλ’ ἡ ἀδικία πλουτίζει».

Ἐπολέμησε λοιπὸν συστηματικῶς τὴν συγκέντρωσιν γῆς εἰς τὰς χεῖρας τῶν «δυνατῶν», μὲ ἀποτέλεσμα:
α) νὰ προστατεύσῃ τοὺς μικροὺς καλλιεργητάς,
β) νὰ διατηρήσῃ τὴν φορολογικὴν ἰσορροπίαν,
γ) νὰ διασφαλίσῃ στρατιώτας-γεωργούς.

Β. Ὁ νόμος τοῦ Ἀλληλεγγύου

Ὁ Βασίλειος Β΄ εἶναι ὁ αὐτοκράτορας ὁ ὁποῖος ἐθέσπισε καὶ ἐφήρμοσε τὸν νόμον τοῦ Ἀλληλεγγύου (ἀλληλέγγυον), μὲ σκοπὸν τὴν προστασία τῶν πτωχῶν γεωργῶν καὶ τὴν συγκράτησιν τῆς δυνάμεως τῶν «δυνατῶν». Ὁ νόμος θεσπίστηκε περὶ τὸ 1002 μ.Χ. καὶ ὑπεχρέωνε τοὺς πλουσίους γαιοκτήμονας νὰ καταβάλλουν τοὺς φόρους τῶν πτωχῶν γειτόνων τους, ὅταν αὐτοὶ ἀδυνατοῦσαν!

Ὁ νόμος αὐτὸς ἀπετέλεσεν ἔμπρακτον ἐφαρμογὴν τῆς πατερικῆς διδασκαλίας, μεταφέρων τὴν εὐαγγελικὴν ἀρχὴν τῆς «ἀλληλοβαστασίας» («ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε») εἰς τὸ πεδίον τῆς κρατικῆς διοικήσεως. Τοιουτοτρόπως, ὁ Βασίλειος Β´ ἀναδεικνύεται, ὄχι μόνον ἀμείλικτος στρατηλάτης, ἀλλὰ καὶ βασιλεὺς «κατὰ Χριστόν», ὑποτάσσων τὴν κοσμικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐκκλησιαστικῆς δικαιοσύνης.

Ἦταν βαθιὰ «ἀντικαπιταλιστικὸν» (μὲ σημερινοὺς ὅρους) νομοθέτημα καὶ ἀπολύτως ἀντικρουόμενον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς ἀριστοκρατίας. Ὁ Αὐτοκράτωρ Βασίλειος ἠγαπήθη ἀπὸ τὰ πλήθη τοῦ λαοῦ καὶ ἐμισήθη ὑπὸ τῶν ὀλίγων πλουσίων «δυνατῶν».

Πρόκειται διὰ ἕν ἀπὸ τὰ πλέον κοινωνικὰ νομοθετήματα ὁλοκλήρου τῆς μεσαιωνικῆς Εὐρώπης τὸ ὁποῖον ἐκφράζει τὴν βαθείαν κοινωνικὴν συνείδησιν τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου. Ὁ νόμος κατηργήθη ἀμέσως μετὰ τὸν θάνατο αὐτοῦ, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει πόσο προσωπικῶς συνδεδεμένος ἦταν μὲ τὴ βούληση αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ηὐξημένην ἐπιρροὴν τῶν δυνατῶν εἰς τοὺς διαδόχους τοῦ Βασιλείου, πράγμα τὸ ὁποῖον ἴσως δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν μετέπειτα παρακμειακὴν πορείαν.

Ὅταν ὁ Βασίλειος ἀπεβίωσε (1025), τὰ αὐτοκρατορικὰ ταμεῖα ἦταν πλήρη, δίχως νὰ ἐφαρμώσῃ ἀκραίαν φορολογίαν, ἀλλὰ τουναντίον ἔχονταςἀνακουφίσῃ τὰ πτωχότερα κοινωνικὰ στρώματα. Αὐτὸ ἀποτελεῖ σπάνιον φαινόμενο εἰς τὴν ἱστορία μέχρι καὶ σήμερα.

Πίστις καὶ ἐκκλησιαστικὸ ἦθος καὶ πολιτική

Ἡ ἐκκλησιαστικὴ πολιτικὴ τοῦ αὐτοκράτορος Βασιλείου Β΄ Μακεδόνος χαρακτηρίζεται ὄχι ἀπὸ θεολογικὲς παρεμβάσεις ἢ δογματικὲς φιλοδοξίες, ἀλλὰ ἀπὸ σεβασμὸν εἰς τὴν κανονικὴν τάξιν καὶ συνείδησιν τοῦ ὁρίου μεταξὺ βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς. Ὁ Βασίλειος δὲν ἐπεχείρησε νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ νὰ τὴν προστατεύσῃ, θεωρῶν ἑαυτὸν φύλακα καὶ ὄχι κύριον αὐτῆς. Ἡ προσωπικὴ του εὐσέβεια ἐξεφράζετο μὲ τρόπον λιτὸν καὶ ἀθόρυβον· ἔζησε ἀσκητικῶς, ἄγαμος, μακρὰν αὐλικῆς τρυφῆς, καὶ ἐστήριξε ἐμπράκτως μονὰς καὶ ἱερὰ προσκυνήματα, ἰδίως τὸ Ἅγιον Ὄρος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν βασιλείαν του ἐγνώρισε σταθερότητα καὶ ἀνάπτυξιν.

Ἡ πίστις του δὲν ἦτο ῥητορικὴ οὔτε ἐπιδεικτική· ἦτο πίστις βεβιωμένη, συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀίσθησιν εὐθύνης ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὡς ἄρχοντος ὁ ὁποῖος ἐγνώριζε ὅτι θὰ κριθῇ ὄχι μόνον διὰ τὰς νίκας του, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποῖου ἐβάστασε τὴν ἐξουσίαν.

Ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῶν Ῥῶς (Ρώσων)

Ἀχώριστα συνδεδεμένος μὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Βασιλείου Β´ εἶναι καὶ ὁ μέγας καὶ κοσμοϊστορικὸς ἐκχριστιανισμὸς τῶν Ῥώς. Κατὰ τὸ ἔτος 988 μ.Χ., ὁ ἡγεμὼν τῶν Ῥῶς Βλαδίμηρος τοῦ Κιέβου ἐδέχθη τὸ Ἅγιον Βάπτισμα κατὰ τὸ ὀρθόδοξον δόγμα, γεγονὸς ποὺ ἀπετέλεσε σταθμὸν ὄχι μόνον θρησκευτικὸν, ἀλλὰ καὶ πολιτισμικὸν καὶ ἐκκλησιαστικὸν διὰ ὁλόκληρον τὴν ἀνατολικὴν Εὐρώπην. Ὁ ἐκχριστιανισμὸς αὐτὸς δὲν ὑπήρξεν τυχαῖος· ἐπραγματοποιήθη ἐν στενῇ σχέσει μὲ τὴν Ἀνατολικὴν Ρωμαϊκὴν Αὐτοκρατορίαν καὶ ἐπὶ βασιλείας Βασιλείου Β΄, ὁ ὁποῖος, ἀντιμετωπίζων τὴν ἐσωτερικὴν στάσιν τῶν μεγάλων στρατηγῶν, ἔλαβε στρατιωτικὴν βοήθειαν ἐκ μέρους τοῦ Βλαδιμήρου. Ἡ πολιτικὴ συμμαχία ἐσφραγίσθη διὰ πνευματικῆς συγγενείας: ὁ Βλαδίμηρος ἐβαπτίσθη, ἔλαβε εἰς γάμον τὴν πορφυρογέννητον Ἄνναν, ἀδελφὴν τοῦ Βασιλείου, καὶ ἐβάπτισε μαζικῶς τὸν λαὸν του εἰς τὰ ὕδατα τοῦ Δνείπερου. Οὕτως ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἐφύτευσε ῥίζας βαθείας εἰς τὸν κόσμον τῶν Σλάβων, καὶ ἡ Ῥωμανία, ἄνευ κατακτήσεως καὶ ἀναγκασμοῦ, ἐπέκτεινε τὴν πνευματικὴν αὐτῆς ἀκτινοβολίαν. Ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῶν Ῥώς ἀποτέλεσε, οὕτως, μίαν ἐκ τῶν μεγίστων νικῶν τῆς βασιλείας τοῦ Βασιλείου Β΄, νίκην οὐ στρατιωτικήν, ἀλλὰ ἐκκλησιαστικήν καὶ ἐσχατολογικὴν ἐν ταῖς συνεπείαις αὐτῆς.

Ἐπίλογος – Τὸ ταφικὸν ἐπίγραμμα

ἄλλοι μὲν ἄλλῃ τῶν πάλαι βασιλέων
αὑτοῖς προαφώρισαν εἰς ταφὴν τόπους,
ἐγὼ δὲ Βασίλειος, πορφύρας γόνος,
ἵστημι τύμβον ἐν τόπῳ γῆς Ἑβδόμου
καὶ σαββατίζω τῶν ἀμετρήτων πόνων
οὓς ἐν μάχαις ἔστεργον, οὓς ἐκαρτέρουν·
οὐ γάρ τις εἶδεν ἠρεμοῦν ἐμὸν δόρυ,
ἀφ’ οὗ βασιλεὺς οὐρανῶν κέκληκέ με
αὐτοκράτορα γῆς, μέγαν βασιλέα·
ἀλλ’ ἀγρυπνῶν ἅπαντα τὸν ζωῆς χρόνον
Ῥώμης τὰ τέκνα τῆς Νέας ἐρυόμην
ὁτὲ στρατεύων ἀνδρικῶς πρὸς ἑσπέραν,
ὁτὲ πρὸς αὐτοὺς τοὺς ὅρους τοὺς τῆς ἕω,
ἱστῶν τρόπαια πανταχοῦ γῆς μυρία·
καὶ μαρτυροῦσι τοῦτο Πέρσαι καὶ Σκύθαι,
σὺν οἷς Ἀβασγός, Ἰσμαήλ, Ἄραψ, Ἴβηρ·
καὶ νῦν ὁρῶν, ἄνθρωπε, τόνδε τὸν τάφον
εὐχαῖς ἀμείβου τὰς ἐμὰς στρατηγίας.

Οι άλλοι παλιοί βασιλιάδες
άλλον τόπο επέλεξαν για ταφή τους.
Εγώ, όμως, ο Βασίλειος ο πορφυρογέννητος,
έστησα τύμβο στη γη του Εβδόμου,
και αναπαύομαι από τους αμέτρητους μόχθους,
που άντεξα στις μάχες και τις κακουχίες·
γιατί κανείς δεν είδε το δόρυ μου ασάλευτο,
απ’ τη στιγμή που ο Βασιλιάς των Ουρανών
με αξίωσε αυτοκράτορα γης και μέγα βασιλέα·
αλλά, αγρυπνώντας σε όλη μου τη ζωή,
προστάτευσα τα τέκνα της Νέας Ρώμης,
όταν με ανδρεία πολεμούσα στη Δύση
και εκστρατείες οδηγούσα στα σύνορα της Ανατολής,
στήνοντας παντού χιλιάδες τρόπαια.
Και μάρτυρές μου γι’ αυτό οι Πέρσες και οι Σκύθες,
και ο Αβασγός, ο Ισμαήλ, ο Άραβας, ο Ίβηρας.
Και τώρα αντικρίζοντας, διαβάτη, αυτόν τον τάφο,
ας είναι οι προσευχές σου ανταμοιβή της στρατηγίας μου.

Δηλαδὴ μέσω τοῦ ταφικοῦ του ἐπιγράμματος ὁ πιστὸς ἐν Χριστῷ Βασιλεὺς καὶ Αὐτοκράτωρ Ρωμαίων Βασίλειος ὁ Β´ ζητᾶ ταπεινῶς ὡς μόνη ανταμοιβὴ γιὰ τοὺς κόπους του τὴν προσευχή μας. Καὶ ἡ σημερινὴ προσευχητική μας σύναξη, ἀνταποκρίνεται στὸ αἰτημά του αὐτὸ νὰ προσευχόμαστε δι᾽ αὐτόν.

Αἰωνία σου ἡ μνήμη ἀξιομακάριστε Βασιλεῦ τοῦ Γένους ἡμῶν!

Πηγή

ΒΑΣΕΙΛΙΟΥ Β' ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΟΣ «Χιλιετία λησμονημένου τεράστιου Αὐτοκράτορά μας» (Ὁμιλία τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος κ. Κλήμεντα)

 

Ὁμιλία Κυριακῆς ΙΑ΄ Λουκᾶ (Παραβολῆς τοῦ Δείπνου)

Ἀπὸ τὸν Σεβ/το Μητροπολίτη Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος κ. Κλήμεντα στὴν Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίας Παρασκευῆς στὸ Μεζοῦρλο (Λατίνια) Λαρίσης, τὴν Κυριακή, 15/28-12-2025, τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος Ἐλευθερίου, ἡμέρα Ἐπετείου χιλίων ἀκριβῶς ἐτῶν ἀπὸ τῆς κοιμήσεως τοῦ ἀοιδίμου Αὐτοκράτορος ἡμῶν Βασιλείου Β΄ τοῦ Μακεδόνος, μὲ τίτλο: «Χιλιετία λησμονημένου τεράστιου Αὐτοκράτορά μας».

Πηγή

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΣΤΗ ΦΤΩΧΙΑ; (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

Ἱ.Μ. Σινά 7ος αἰ.

Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς βλέπει στη γέννηση του Χριστού, όχι ένα τυχαίο ιστορικό γεγονός, αλλά μία συνειδητή και αποκαλυπτική επιλογή του Θεού. Ο Χριστός δεν γεννήθηκε στη φτώχεια επειδή δεν υπήρχε άλλος τρόπος, γεννήθηκε στη φτώχεια επειδή αυτή η φτώχεια φανερώνει ποιος είναι ο Θεός και ποιον δρόμο ανοίγει στον άνθρωπο. Αν ο Θεός ήθελε, θα μπορούσε να γεννηθεί σε παλάτια με τιμές και δόξες, όμως διάλεξε τη σιωπή, την απλότητα, την απόρριψη, για να αποκαλύψει ότι η σωτηρία δεν έρχεται μέσω της ισχύος, αλλά μέσω της αγάπης. Η φτώχεια του Χριστού δεν είναι έλλειψη, αλλά πληρότητα άλλου είδους, δεν είναι στέρηση ζωής, αλλά άρνηση της ψεύτικης ασφάλειας που προσφέρει ο κόσμος. Ο Άγιος Νικόλαος επιμένει ότι ο Χριστός έρχεται γυμνός από κάθε κοσμικό στήριγμα για να ντύσει τον άνθρωπο με τη Θεία Χάρη. Η φτώχεια του γίνεται γλώσσα θεολογίας, τρόπος διδασκαλίας, πρόσκληση μετανοίας.

Ο κόσμος, λέει ο Άγιος Νικόλαος, δεν βρήκε χώρο για τον Χριστό, όχι επειδή δεν είχε σπίτια, αλλά επειδή είχε καρδιές γεμάτες από μέριμνες, φιλοδοξίες, φόβους και αυτάρκεια. Έτσι ο Χριστός γεννιέται έξω από την πόλη, έξω από τα κέντρα εξουσίας, έξω από το θόρυβο, η φάτνη γίνεται ο τόπος της κρίσεως του κόσμου, όχι κρίση καταδίκης, αλλά αποκάλυψης. Η φτώχεια της γέννησης δείχνει ποιος αναγνωρίζει τον Θεό και ποιος τον αγνοεί. Οι ποιμένες, άνθρωποι απλοί και περιφρονημένοι, πλησιάζουν. Οι άρχοντες δεν κινούνται, η φτώχεια γίνεται φίλτρο που αποκαλύπτει τις προθέσεις της καρδιάς. Ο Άγιος Νικόλαος τονίζει ότι ο Θεός δεν απορρίπτει τον κόσμο, ο κόσμος απορρίπτει τον Θεό επειδή δεν τον αναγνωρίζει όταν έρχεται χωρίς λάμψη. 

Για τον Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς, η φτώχεια του Χριστού δεν περιορίζεται στην υλική ένδεια, είναι κυρίως πνευματική στάση, είναι η απόλυτη ελευθερία από κάθε δεσμό που δεν είναι αγάπη. Ο Χριστός δεν κατέχει τίποτα για να μπορεί να ανήκει σε όλους. Δεν στηρίζεται σε τίποτα, για να γίνει στήριγμα των πάντων. Η πνευματική φτώχεια είναι η καρδιά που δεν κρατά τίποτα για τον εαυτό της, είναι η καρδιά που εμπιστεύεται τον Θεό περισσότερο από τις δυνάμεις της. Ο Άγιος Νικόλαος εξηγεί ότι ο Χριστός γεννήθηκε φτωχός, για να διδάξει στον άνθρωπο πώς να απελευθερωθεί από τον φόβο της απώλειας. Όποιος δεν έχει τίποτα, δεν φοβάται να χάσει τίποτα και όποιος δεν φοβάται, μπορεί να αγαπήσει αληθινά.

Η απλότητα της γέννησης δεν είναι αισθητική επιλογή, αλλά πνευματική αλήθεια. Ο Θεός αποκαλύπτεται στους απλούς, η φτώχεια της φάτνης γίνεται σχολείο θεογνωσίας. Εκεί δεν υπάρχουν σύμβολα ισχύος, δεν υπάρχουν φρουροί, δεν υπάρχουν τίτλοι, υπάρχει μόνο ένα παιδί, μία μητέρα, ένας προστάτης, λίγα ζώα και η σιωπή. Ο Άγιος Νικόλαος επισημαίνει ότι ο άνθρωπος δυσκολεύεται να συναντήσει το Θεό, επειδή περιπλέκει τη ζωή του, συσσωρεύει πράγματα, σκέψεις, άγχη, εικόνες. Ο Χριστός έρχεται απλώς για να καθαρίσει την όρασή μας, να μας μάθει να βλέπουμε ξανά το ουσιώδες.

Η γέννηση του Χριστού στη φτώχεια περιλαμβάνει και την απόρριψη, δεν υπήρχε τόπος για αυτόν. Αυτή η απόρριψη δεν είναι τυχαία, ο Άγιος Νικόλαος βλέπει εδώ την αρχή του Σταυρού. Ο Χριστός απορρίπτεται από την πρώτη στιγμή για να δείξει ότι ο δρόμος της σωτηρίας περνά μέσα από την ταπείνωση και την υπομονή. Η απόρριψη δεν είναι ήττα, αλλά μαρτυρία. Ο Θεός δεν ζητά να γίνει αποδεκτός με όρους του κόσμου, έρχεται όπως είναι και αφήνει τον άνθρωπο ελεύθερο να τον δεχτεί ή να τον απορρίψει. Η φτώχεια της γέννησης αποκαλύπτει αυτή την ελευθερία. Ο Θεός δεν επιβάλλεται, προσφέρεται.

Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς θεωρεί ότι η μεγαλύτερη ασθένεια του ανθρώπου είναι η αλαζονεία, η επιθυμία να είναι αυτάρκης, να ελέγχει τα πάντα, να στηρίζεται στις δυνάμεις του. Η φτώχεια του Χριστού ως φάρμακο δείχνει ότι η αληθινή δύναμη βρίσκεται  στην εμπιστοσύνη στο Θεό. Όταν ο άνθρωπος βλέπει τον Θεό να γεννιέται χωρίς τίποτα, καλείται  να  αναθεωρήσει  τι θεωρεί απαραίτητο. Ο Χριστός ζει, αναπνέει, αγαπά και σώζει χωρίς να κατέχει, αυτό συγκλονίζει τον άνθρωπο που έχει μάθει να μετρά την αξία με βάση την κατοχή. Η φτώχεια του Χριστού θεραπεύει την καρδιά από την ψευδαίσθηση ότι η ζωή εξαρτάται από τα πράγματα.

Ο Άγιος Νικόλαος δεν παρουσιάζει τη φτώχεια του Χριστού ως ιδέα προς θαυμασμό, αλλά ως πρόσκληση ζωής. Δεν καλούνται όλοι οι άνθρωποι να ζήσουν χωρίς υλικά αγαθά, αλλά όλοι καλούνται να μην εξαρτώνται από αυτά, να τα χρησιμοποιούν χωρίς να τα λατρεύουν, να τα μοιράζονται χωρίς φόβο. Η μίμηση της φτώχειας του Χριστού σημαίνει απελευθέρωση της καρδιάς, σημαίνει να μπορεί ο άνθρωπος να χάσει χωρίς να καταρρεύσει, να δώσει χωρίς να μετανιώσει, να ζήσει απλά χωρίς να αισθάνεται κατώτερος. Ο Χριστός γεννήθηκε φτωχός για να κάνει τον άνθρωπο πλούσιο σε αγάπη, πίστη και ελπίδα.

Σε έναν κόσμο που κυνηγά την επιτυχία, τη δύναμη και την προβολή, η φτώχεια του Χριστού μοιάζει σκανδαλώδης και όμως είναι φως. Ο Άγιος Νικόλαος λέει ότι η φτώχεια της γέννησης είναι σαν ένα μικρό κερί μέσα στο σκοτάδι της ανθρώπινης ματαιότητας, δεν εντυπωσιάζει αλλά φωτίζει, δεν θορυβεί αλλά θερμαίνει. Αυτό το φως δείχνει στον άνθρωπο ότι υπάρχει άλλος δρόμος, δρόμος ειρήνης, απλότητας και εσωτερικής ελευθερίας. Ο Χριστός δεν έρχεται να συναγωνιστεί τους ισχυρούς του κόσμου, έρχεται να σώσει τις καρδιές που κουράστηκαν από τον ανταγωνισμό.

Η γέννηση στη φτώχεια είναι και υπόσχεση, υπόσχεση ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει κανέναν που βρίσκεται στο περιθώριο, ότι κανείς δεν είναι ασήμαντος, ότι η βασιλεία του Θεού δεν μετριέται με πλούτη και δόξες, αλλά με αγάπη και ταπείνωση. Ο Άγιος Νικόλαος τονίζει ότι ο Χριστός γεννήθηκε φτωχός για να μην φοβηθεί ποτέ ο φτωχός να πλησιάσει τον Θεό. Να ξέρει ότι ο Θεός τον καταλαβαίνει, τον γνωρίζει και τον αγαπά. Η φτώχεια της γέννησης γίνεται εγγύηση ελπίδας για κάθε πληγωμένη ψυχή.

Η γέννηση του Χριστού στη φτώχεια δεν είναι λεπτομέρεια της  ιστορίας, αλλά καρδιά του Ευαγγελίου. Είναι αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο ο Θεός σώζει τον κόσμο, χωρίς βία, χωρίς επιβολή, χωρίς εξωτερική δόξα, αλλά με ταπείνωση απλότητα και απόλυτη αγάπη. Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς μας καλεί να δούμε στη φτώχεια του Χριστού όχι μια ρομαντική εικόνα, αλλά έναν καθρέφτη της ζωής μας. Να αναρωτηθούμε από τι εξαρτόμαστε, τι φοβόμαστε να χάσουμε και τι μας εμποδίζει να εμπιστευθούμε τον Θεό. Όσα λιγότερα κρατάμε, τόσο περισσότερο χωρά ο Χριστός μέσα μας. Η φάτνη γίνεται έτσι σχολείο ελευθερίας και ο φτωχός Χριστός γίνεται ο πλούτος της ψυχής που τον δέχεται.

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''

ΓΙΑΤΙ Ο ΘΕΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΒΡΕΦΟΣ; (Άγιος Αθανάσιος ο Μέγας)

Το ερώτημα «Γιατί ο Θεός γίνεται βρέφος» δεν είναι μια απλή θεολογική απορία, αλλά η καρδιά ολόκληρου του σχεδίου της σωτηρίας. Ο Άγιος Αθανάσιος ο Μέγας, ο στυλοβάτης της Ορθοδοξίας και ο φωτεινός αναλυτής του μυστηρίου της ενσάρκωσης, εξηγεί ότι η γέννηση του Χριστού είναι η αρχή της αποκατάστασης του ανθρώπου, η θεραπεία της φθοράς και η απαρχή της νίκης κατά του θανάτου. Ο Θεός δεν γίνεται άνθρωπος από ανάγκη, ούτε από περιορισμό, ούτε από κάποιο θεϊκό καθήκον, αλλά από άφατη αγάπη και δεν έρχεται ως βασιλιάς, ως άγγελος ή ως φωτεινό πνεύμα, αλλά ως βρέφος. Έρχεται με τρόπο που δεν φοβίζει, αλλά προσελκύει, όχι για να επιβληθεί, αλλά για να προσλάβει την ανθρώπινη φύση από την πρώτη της στιγμή μέχρι την τελευταία της πνοή. Το σπήλαιο της Βηθλεέμ γίνεται το νέο εργαστήριο της δημιουργίας, ο τόπος όπου ο Θεός αρχίζει την ανακατασκευή του ανθρώπου από μέσα προς τα έξω.

Ο Άγιος Αθανάσιος διδάσκει ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό για να ζει μαζί Του, δεν ήταν φτιαγμένος για να πεθάνει. Η αθανασία ήταν δωρεά της σχέσης του με τον Θεό, όταν όμως η καρδιά απομακρύνθηκε από την πηγή της ζωής, ο άνθρωπος οδηγήθηκε στη φθορά και στο θάνατο. Η αμαρτία δεν είναι απλώς παράβαση εντολής, είναι ρήξη της κοινωνίας με τον ζώντα Θεό και όπως η αποκοπή από το φως φέρνει σκοτάδι, έτσι και η αποκοπή από το Θεό φέρνει φθορά. Ο άνθρωπος βυθίζεται σε μια ύπαρξη που φθείρεται, παλιώνει, πονά και φοβάται. Ο Θεός όμως δεν αφήνει το δημιούργημά του να καταρρεύσει, δεν μπορεί η αγάπη του να επιτρέψει στον άνθρωπο να χαθεί στο μηδέν, έτσι ξεκινά η Θεία Οικονομία, το σχέδιο της σωτηρίας που κορυφώνεται στη γέννηση του Χριστού.

Ο άνθρωπος μόνος του δεν μπορούσε να επιστρέψει στην αθανασία, η φθορά είχε γίνει πλέον τρόπος υπάρξεως. Καμία ηθική βελτίωση, καμία ψυχολογική προσπάθεια, καμία φιλοσοφία δεν μπορούσε να επαναφέρει την ανθρώπινη φύση στην προπτωτική της λαμπρότητα, ο άνθρωπος χρειαζόταν Αυτόν που τον δημιούργησε. Ο Άγιος Αθανάσιος τονίζει ότι μόνο ο Λόγος του Θεού, ο Δημιουργός του Κόσμου, θα μπορούσε να ξαναπλάσει τον άνθρωπο και για να ανακαινίσει τη φύση έπρεπε να την προσλάβει. Όμως η πρόσληψη δεν γίνεται από μακριά, δεν γίνεται με εντολές. Ο Θεός μπαίνει μέσα στην ανθρώπινη υπόσταση. γίνεται πραγματικός άνθρωπος, γίνεται βρέφος. Το βρέφος δεν τρομάζει κανέναν, δεν επιβάλλεται, δεν απαιτεί, δεν κυριαρχεί, χαρίζει τον εαυτό του ολοκληρωτικά. Με αυτόν τον τρόπο φανερώνει την αληθινή φύση της Θείας αγάπης. Ταπείνωση, απλότητα, δωρεά, έλεος.  

Γιατί όμως ο Θεός δεν ήρθε ως τέλειος ενήλικας; γιατί επιλέγει την ακραία αδυναμία ενός νεογέννητου; Ο Άγιος Αθανάσιος απαντά, για να θεραπεύσει κάθε στάδιο της ανθρώπινης ζωής. Ο Χριστός δεν αγιάζει μόνο το θάνατο με τον Σταυρό, ούτε μόνο τη φύση με το βάπτισμα, αγιάζει και την παιδική ηλικία με τη γέννηση, αγιάζει τη μήτρα με την ενανθρώπιση, αγιάζει τη φτώχεια με τη σπηλιά, αγιάζει την ανθρώπινη ανάπτυξη μέσα από τη δική του ανάπτυξη, η ζωή ολόκληρη γεμίζει από την παρουσία του και ξαναγίνεται οδός προς τη θέωση. Το βρέφος Χριστός δηλώνει ότι ο Θεός δεν αποστρέφεται την ανθρώπινη αδυναμία, την λαμβάνει επάνω Του. Ταπεινώνεται μέχρι εκεί που κανείς δεν θα φανταζόταν, γίνεται αυτό που ο άνθρωπος είναι για να γίνει ο άνθρωπος αυτό που ο Θεός είναι, κατά χάριν.

Το σπήλαιο της Βηθλεέμ δεν είναι τυχαίο. Είναι ο τόπος της φτώχειας, της σκόνης, της ακαταλληλότητας. Η ίδια η γη προσφέρει καταφύγιο στο δημιουργό της. Το σπήλαιο είναι εικόνα του κόσμου που βρίσκεται στο σκοτάδι της φθοράς, εκεί μπαίνει ο Χριστός για να αρχίσει την ανακαίνιση. Ο θάνατος δεν νικιέται μόνο στο σταυρό, η μάχη αρχίζει από τη γέννηση. Όταν ο Χριστός ενώνεται με την ανθρώπινη φύση, η αθανασία ενώνεται με τη φθορά, το φως μπαίνει μέσα στο σκοτάδι και το σκοτάδι δεν μπορεί να το σκεπάσει. Η ενότητα θείας και ανθρώπινης φύσης στο πρόσωπο του Χριστού γίνεται η πηγή της σωτηρίας. Από εκεί ρέει η θέωση, από εκεί πηγάζει η ανάσταση., από εκεί ξεκινά η κατάργηση της δύναμης του θανάτου.

Ο Άγιος Αθανάσιος δεν βλέπει τον θάνατο ως φυσικό γεγονός, αλλά ως ψυχική και υπαρξιακή τραγωδία. Ο άνθρωπος χωρίς Θεό ζει υπό την απειλή του θανάτου και μέσα σε αυτή τη σκιά γεννιούνται οι φόβοι, τα άγχη, οι αμαρτίες, οι συγκρούσεις. Η γέννηση του Χριστού καταργεί το θάνατο από μέσα, όχι εξαφανίζοντάς τον, αλλά αφοπλίζοντάς τον. Ο θάνατος πλέον δεν έχει τον τελευταίο λόγο. Η ανθρώπινη φύση ενώνεται με την αθάνατη ζωή. Η Ανάσταση είναι ήδη εγγεγραμμένη μέσα στη φάτνη. Η Βηθλεέμ προετοιμάζει τον Γολγοθά όχι για να οδηγηθεί ο Χριστός στο θάνατο, αλλά για να οδηγήσει τον θάνατο στην ήττα. Η ζωή του ανθρώπου αποκτά ξανά νόημα, δεν πορεύεται προς το μηδέν, αλλά προς την αιωνιότητα. Δεν υπάρχει πια λόγος απελπισίας, υπάρχει λόγος ελπίδας. Ο άνθρωπος δεν χάνεται, μπορεί να γίνει αυτό που ήταν προορισμένος να είναι, εικόνα του Θεού γεμάτη από αθανασία.

Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, αλλά η εικόνα αυτή θόλωσε με την αμαρτία, δεν χάθηκε, αλλά τραυματίστηκε. Ο Χριστός έρχεται για να φανερώσει ξανά ποιος είναι ο άνθρωπος, ποια είναι η αληθινή του κλίση, ποια είναι η βαθύτερή του οντολογική ταυτότητα. Η γέννηση δεν είναι μόνο θεολογικό μυστήριο, είναι ανθρωπολογική αποκάλυψη. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος για να δείξει στον άνθρωπο τι σημαίνει να είναι άνθρωπος. Όχι απλώς βιολογική ύπαρξη, αλλά σχέση με το Θεό, όχι απλώς ύλη, αλλά πνοή, όχι απλώς φθαρτή ζωή, αλλά πορεία προς το άκτιστο. Ο Χριστός ως βρέφος φανερώνει ότι η ανθρώπινη φύση μπορεί να ενωθεί με το Θεό. Η εικόνα αποκαθίσταται, ο άνθρωπος γίνεται και πάλι ότι είχε ξεχάσει ότι είναι.

Στην Βηθλεέμ δεν υπάρχουν θόρυβοι, ούτε φασαρία, ούτε εντυπωσιακά σημεία, υπάρχει σιωπή. Η σιωπή είναι η γλώσσα του Θεού όχι γιατί θέλει να κρύψει, αλλά γιατί η αλήθεια του είναι τόσο βαθιά που μόνο μέσα στη σιωπή χωρά. Το βρέφος Χριστός δεν μιλά με λόγια, μιλά με την παρουσία του. Ο Θεός γίνεται μικρός για να συναντήσει τον άνθρωπο στην καρδιά του όχι στην νόησή του. Η σιωπή της φάτνης μεταμορφώνει την ύπαρξη, εκεί αποκαλύπτεται ότι ο Θεός δεν σώζει με δύναμη, αλλά με ταπείνωση. Όχι με εξουσία, αλλά με αγάπη. Όχι από μακριά, αλλά από μέσα.

Η γέννηση του Χριστού είναι η αρχή της αποκατάστασης της ανθρώπινης φύσης, η θεραπεία της φθοράς και η απαρχή της νίκης κατά του θανάτου. Ο Άγιος Αθανάσιος αποκαλύπτει ότι το μυστήριο της ενανθρώπησης δεν είναι μια θεολογική ιδέα, αλλά η καρδιά της σωτηρίας μας. Το σπήλαιο γίνεται νέος παράδεισος, η  φάτνη γίνεται θρόνος, το βρέφος γίνεται ο νέος Αδάμ και ο άνθρωπος καλείται ξανά στη ζωή που πηγάζει από το Θεό. Ο Θεός γίνεται μικρός για να μπορέσει ο άνθρωπος να γίνει μεγάλος και μέσα στο ερώτημα γιατί ο Θεός γίνεται βρέφος κρύβεται η πιο συγκλονιστική απάντηση της αγάπης· για να μην μείνει ποτέ πια ο άνθρωπος μόνος μέσα στη φθορά και στο θάνατο, αλλά να ζήσει αιώνια μέσα στο φως.

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΑ´ΛΟΥΚΑ 2025 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, 

                  Ἡ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ εἶναι παραβολὴ καὶ ὁμοιάζει μὲ αὐτὴν ποὺ ἀναγνώσθηκε τὴν ΙΔ΄ Κυριακὴ μετὰ τὴν Πεντηκοστή. 

               Κάποιος ἄνθρωπος ἐτοίμασε μεγάλο δεῖπνο καὶ κάλεσε πολλούς. Ὅταν ὅλα ἦταν ἔτοιμα, εἶπε στὸν δοῦλο του νὰ ἐνημερώσει τοὺς καλεσμένους γιὰ νὰ προσέλθουν νὰ εὐφρανθοῦν. Αὐτοί, τότε, ἐπικαλέσθηκαν διάφορες δικαιολογίες γιὰ νὰ ἀπουσιάσουν. Ἄλλος ἔπρεπε νὰ πάει στὸ νέο του χωράφι, ἄλλος νὰ δοκιμάσει τὰ πέντε ζεύγη βοδιῶν ποὺ μόλις ἀγόρασε καὶ ὁ τρίτος νυμφεύθηκε, γιὰ αὐτὸ καὶ ἀδυνατοῦσε νὰ προσέλθει. Ἀφοῦ, λοιπόν, ὁ δοῦλος ἀνέφερε αὐτὰ στὸν κύριό του, ἐκεῖνος ὀργίσθηκε καὶ τοῦ εἶπε νὰ βγεῖ γρήγορα στὰ κεντρικὰ σημεῖα τῆς πόλης καὶ νὰ μαζέψει στὸ δεῖπνο τοὺς φτωχοὺς καὶ τοὺς ἀρρώστους ποὺ θὰ συναντοῦσε. Ἔγινε πράγματι αὐτό, ἀλλὰ ὑπῆρχε ἀκόμη χῶρος στὸ  τραπέζι. Τότε, ὁ οἰκοδεσπότης προστάζει τὸν ὑπηρέτη νὰ βγεῖ στοὺς δρόμους καὶ νὰ ἀναγκάσει τοὺς ἀνθρώπους νὰ προσέλθουν, γιὰ νὰ γεμίσει τὸ σπίτι.  Κλείνει δὲ ἡ περικοπὴ μὲ τὸν οἰκοδεσπότη νὰ διαβεβαιώνει ὅτι πολλοὶ εἶναι καλεσμένοι, λίγοι, ὅμως, οἱ ἐκλεκτοί. 

               Ὁ ἄνθρωπος ποὺ πραγματοποιεῖ τὸ μεγάλο δεῖπνο εἶναι ὁ Θεὸς Πατέρας. Τὸ δὲ δεῖπνο συμβολίζει τὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν καί, κατ’ ἐπέκταση, τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν Θεία Λειτουργία. Ὁ δοῦλος ποὺ ἐκτελεῖ τὶς διαταγὲς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ Αὐτὸν τὸν Μονογενῆ Υἱὸ καὶ Λόγο τοῦ Θεοῦ, τὸν Χριστό μας. Τόση ἀγάπη θρέφει γιὰ ἐμᾶς ὁ Θεός, ὥστε νὰ καταδεχθεῖ νὰ γίνει «ὁ δοῦλος» γιὰ τὴν σωτηρία μας. Μακάρι νὰ ἔχουμε τὴν πνευματικὴ ὡριμότητα γιὰ νὰ κατανοοῦμε αὐτὴ τὴν ἀλήθεια. Τότε καὶ ἐμεῖς θὰ γίνουμε δοῦλοι γιὰ τὸ καλὸ τῶν συνανθρώπων μας μιμούμενοι τὸ παράδειγμα Ἐκείνου, χωρίς, ὅμως, νὰ εἴμαστε δοῦλοι. Μὰ οὔτε ὁ ἴδιος μᾶς θεωρεῖ δούλους. Σέβεται τὴν ἐλευθερία μας, τὴν ὁποία ὁ Ἴδιος μᾶς χορήγησε, μᾶς θεωρεῖ παιδιά Του καὶ φίλους Του καὶ θέλει νὰ μοιραστεῖ μαζί μας τὴν χαρά Του. Ὄχι, ὅμως, μόνο αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἴδια τὴ ζωή Του θέλει νὰ μοιρασθεῖ μὲ ἐμᾶς. Ὑπάρχει μεγαλύτερη τιμὴ ἀπὸ αὐτὴν; 

               Ἂν θεωροῦμε τόσο μεγάλη τιμὴ τὸ δεῖπνο στὸ ὁποῖο μᾶς προσκαλεῖ κάποιος ἐπίσημος, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ κανονίζουμε ἔτσι τὸ πρόγραμμά μας ὥστε ὁπωσδήποτε νὰ παραστοῦμε, πολὺ μεγαλύτερη τιμὴ πρέπει νὰ θεωροῦμε τὸ δεῖπνο ποὺ παραθέτει ὁ Θεὸς πρὸς ἐμᾶς καὶ πολὺ περισσότερο πρέπει νὰ θυσιάζουμε κάποια πράγματα γιὰ νὰ παραστοῦμε σὲ αὐτό. Τὸ πρῶτο δεῖπνο εἶναι ἐπίγειο καὶ φθαρτό. Χορταίνει τὸ σῶμα μας μόνο γιὰ λίγη ὥρα. Τὸ δεύτερο δεῖπνο εἶναι ἐπουράνιο καὶ ἄφθαρτο. Χορταίνει τὴν ψυχή μας αἰώνια. Τὸ γήινο δεῖπνο τὸ ἐτοιμάζουν οἱ ὑπηρέτες. Τὸ μεγάλο θεϊκὸ δεῖπνο τὸ ἐτοιμάζει ὁ ἴδιος ὁ οἰκοδεσπότης, ὁ Θεός. Ὑπηρέτης δεύτερος δὲν ὑπάρχει. Εἶναι μόνο Αὐτός. Τὸ συγκλονιστικότερο: ὁ Ἴδιος εἶναι καὶ ἡ τροφὴ καὶ ἡ πόση. Τὸ ψωμὶ καὶ τὸ κρασὶ γίνονται, μὲ τὶς λειτουργικὲς εὐχὲς καὶ τὴν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος,ψ Σῶμα καὶ Αἵμα Χριστοῦ.  Δὲν εἶναι λίγες οἱ μαρτυρίες ἀνθρώπων εὐλαβῶν οἱ ὁποῖοι εἶδαν ὡς Βρέφος τὸν Δεσπότη Χριστὸ στὸ Ἅγιο Δισκάριο. Γιατί, ὅμως, ὁ Κύριος παραθέτει σὲ ἐμᾶς αὐτὸ τὸ ἱερὸ τραπέζι; Μήπως ἔχει νὰ ἐξασφαλίσει κάποιο προσωπικὸ ὄφελος; Μὴ γένοιτο! Δὲν μᾶς ἔχει ὁ Χριστὸς ἀνάγκη. Ἐμεῖς  Τὸν ἔχουμε. Μᾶς καλεῖ σὲ αὐτὸν τὸν μυστικὸ δεῖπνο γιὰ νὰ μᾶς κάνει σύσσωμους καὶ σύναιμους μὲ Αὐτόν, ἀλλὰ καὶ μεταξύ μας. Θέλει ὁ Κύριος τὴν ἑνότητα τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο καὶ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν συνάνθρωπό του, διότι αὐτὴ ἡ ἑνότητα ἐξαλείφει κάθε κίνδυνο, στερεώνει τὴν εἰρήνη καὶ προμηνύει τὴν πρόοδο καὶ τὴν εὐημερία. 

            Δὲν εἶναι ἀξιοζήλευτος ἐκεῖνος ποὺ μετέχει στὸ θεϊκὸ δεῖπνο; Ἀσφαλῶς. Πῶς μποροῦμε νὰ συμμετάσχουμε κὶ ἐμεῖς; Μήπως πρέπει νὰ ἐτοιμάσουμε κάτι ἀπὸ τὸ σπίτι γιὰ νὰ συνεισφέρουμε στὸ τραπέζι; Μήπως πρέπει νὰ πληρώσουμε τὴν εἴσοδο; Ὄχι. Ἡ εἴσοδος εἶναι ἐλεύθερη καὶ τὸ τραπέζι εἶναι ἔτοιμο κατὰ πάντα. Δὲν ἀπαιτεῖται κανένας κόπος ἀπὸ μέρους μας. Τὸ μόνο ποὺ πρέπει νὰ κάνουμε εἶναι νὰ ἀποδεχθοῦμε τὴν πρόσκληση. Κὶ ὅμως, κάτι τόσο ἁπλὸ δὲν γίνεται ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται τὴν τόσο τιμητικὴ πρόσκληση, ὅπως βλέπουμε στὴν παραβολή.

               Ὁ πρῶτος προσκεκλημένος φέρει ὡς δικαιολογία γιὰ νὰ λείψει τὸ ὅτι ἀγόρασε ἕνα χωράφι καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐπισκεφθεῖ. Ἡ περίπτωση αὐτὴ ἀφορᾶ τὸν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἐργασία πάνω ἀπὸ ὅλα. Ἐνῷ ἡ ἐργασία εἶναι ἕνα μέσο τὸ ὁποῖο ἀποσκοπεῖ στὴν αὐτοσυντήρησή μας, ἐκεῖνος τὴν θεωρεῖ ὡς αὐτοσκοπό, μὲ ἀποτέλεσμα ὄχι νὰ ἐργάζεται γιὰ νὰ ζεῖ, ἀλλὰ νὰ ζεῖ γιὰ νὰ ἐργάζεται, προκειμένου νὰ ἐξασφαλίζει ὅλο καὶ περισσότερα ὑλικὰ ἀγαθά. Αὐτὰ τὰ ὑλικὰ εἶναι ἡ λατρεία του καὶ τὸ μόνο ποὺ τοῦ δίνει μία ψεύτικη παρηγοριά. Ἐνῷ δῆθεν ἐργάζεται γιὰ νὰ θρέψει τὰ παιδιά του, τελικὰ οὔτε κὰν σχετίζεται μὲ αὐτά. Στὰ γεράματά του μπορεῖ νὰ καταλάβει ὅτι ἀπέτυχε καὶ ὅτι στερήθηκε τὴν χαρὰ τῆς ζωῆς, ὡς δοῦλος τῆς ἐργασίας. Τότε, ὅμως, εἶναι ἀργά. 

             Ὁ δεύτερος προσκεκλημένος, ἐπικαλεῖται τὴν πρόσφατη ἀγορὰ πέντε ζευγαριῶν βοδιῶν. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες ἑρμηνεύουν τὰ πέντε ζεύγη βοδιῶν ὡς τὶς πέντε αἰσθήσεις. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς προσπαθεῖ νὰ γεμίσει τὰ κενὰ τῆς ψυχῆς του μὲ τὶς ἠδονικὲς καὶ ἀκάθαρτες εἰκόνες, μυρωδιές, γεύσεις, ἀκούσματα καὶ ψιλαφήσεις. Ὡστόσο, ἡ ψυχὴ δὲν γεμίζει, ἀλλὰ ἀποκτᾶ μεγαλύτερα κενά, καθίσταται ἕνας «κάλαθος τῶν ἀχρήστων». Ὁ δοῦλος τῆς σάρκας καθιστᾶ κέντρο τῆς ζωῆς του τὶς σωματικὲς ἠδονές. Εἶναι, ὅμως, κέντρο αὐτὲς οἱ ἠδονές; Ἂν ἦταν ὄντως κέντρο, θὰ διαρκοῦσαν γιὰ πάντα. Αὐτές, ὅμως, μαραζώνουν μὲ τὴν φθορὰ τοῦ χρόνου. Ὁ ἄνθρωπος κάποια στιγμὴ χάνει τὴν δυνατότητα νὰ μετέχει τῶν ἠδονῶν αὐτῶν. Ἑπομένως, μπορεῖ νὰ καταλάβει ὅτι ὅλη του ἡ ζωὴ ἦταν βυθισμένη στὴν πλάνη. Τότε, ὅμως, εἶναι ἀργά. 

               Ὁ τρίτος ἀναφέρει στὸν δοῦλο: γυναίκα νυμφεύθηκα, γιὰ αὐτὸ καὶ δὲν μπορῶ νὰ ἔλθω. Ἀναφέρει ὡς δικαιολογία γιὰ νὰ ἀπουσιάσει ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία κάτι τὸ ὁποῖο ὁ Ἴδιος ὁ Οἰκοδεσπότης Θεὸς ἔχει εὐλογήσει· τὸν γάμο. Ὁ Θεὸς δὲν ἐτοίμασε τὸ δεῖπνο μόνο γιὰ τοὺς ἀγάμους, ἀλλὰ γιὰ ὅλους. Εἶναι, λοιπόν, εὐπρόσδεκτη ὅλη ἡ οἰκογένεια. Δυστυχῶς, κάποιοι γονεῖς ἐνδιαφέρονται μόνο νὰ στέλνουν τὰ παιδιά τους στὸ μπαλέτο, στὸ πιάνο, στὰ γυμναστήρια γιὰ νὰ γυμνάσουν τὸ σῶμα τους, ἀλλὰ ἀδιαφοροῦν γιὰ τὴν ἐκγύμναση τῆς ψυχῆς ποὺ προσφέρει τὸ πνευματικὸ γυμναστήριο, ἡ Ἐκκλησία. Μεριμνοῦν γιὰ ὅλα, ἀλλὰ στὸ τέλος τὰ παιδιὰ στεροῦνται τὸ βασικότερο ἀγαθό, τὴν τροφή. Ὄχι τὴν ὑλική, ἀλλὰ αὐτὴν ποὺ χρειάζεται ἡ ψυχὴ γιὰ νὰ μένει ζωντανή, τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἵμα τοῦ Λυτρωτοῦ. Οἱ γονεῖς αὐτοί, δυστυχῶς, δὲν ξέρουν γιατὶ παντρεύονται, δὲν ξέρουν γιατὶ φέρνουν παιδιὰ στὸν κόσμο. Καὶ τὸ χειρότερο, δὲν ἐνδιαφέρονται νὰ μάθουν. Κὶ ἐκεῖ ποὺ νομίζουν ὅτι τὰ πάνε καλά, συνειδητοποιοῦν, ἂν τὸ συνειδητοποιήσουν, ὅτι ἀπέτυχαν. Τότε ὅμως, γιὰ ἄλλη μιὰ φορά, εἶναι ἀργά. 

                 Λυπηρό… Ὁ Χριστὸς ἦλθε στὸν κόσμο, θυσιάσθηκε γιὰ ἐμᾶς, σταυρώθηκε γιὰ ἐμᾶς, καὶ οἱ περισσότεροι ἀπὸ ἐμᾶς ὄχι νὰ θυσιασθοῦμε, οὔτε νὰ ἔλθουμε στὸ λαμπρὸ δεῖπνο δὲν δεχόμαστε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀγνωμοσύνη. Ὁ Θεός, ὅμως, ὅπως προεῖπα, δὲν ἔχει ἀνάγκη. Στέλνει τὸν Υἱό Του γιὰ νὰ φέρει στὸ δεῖπνο ὅσους θὰ βρεῖ στοὺς δρόμους καὶ στὶς πλατεῖες, τοὺς ἀρρώστους, τοὺς φτωχούς, τοὺς ἁμαρτωλούς, ὅλους. Ἀνεξαρτήτως καταγωγῆς καὶ κοινωνικῆς προέλευσης. Μάλιστα, Τὸν προτρέπει νὰ τοὺς ἀναγκάσει νὰ ἔλθουν. Πρὸς τί αὐτὸς ὁ ἀναγκασμός; Ὄχι, δὲν καταπατᾶ ὁ Θεὸς τὴν ἐλευθερία μας, ἀλλὰ ἐπιμένει. Ἐπιμένει γιὰ τὸ καλό μας, ἀκόμη καὶ ἂν γίνεται κουραστικός. Ἐπιμένει, γιὰ νὰ εὐφρανθοῦμε ἀπολαμβάνοντας τὸ δεῖπνο Του. Δὲν θέλει κανένα πρόβατο νὰ μείνει ἔξω ἀπὸ τὴ μάντρα, ἀλλὰ θυσιάζεται γιὰ τὸ καθένα ξεχωριστά. 

               Εἴδαμε τὴν φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ μας. Εἴδαμε πόσο μᾶς ἀγαπάει καὶ τὶ τιμὴ μᾶς ἐπιφυλάσσει. Μένει μόνο νὰ ἀποδεχθοῦμε τὴν πρόσκλησή Του. Ἂς φανοῦμε ἔξυπνοι. Ὁ ἀγρὸς καὶ τὰ βόδια μποροῦν νὰ περιμένουν. Τὸ δεῖπνο τοῦ Θεοῦ εἶναι μοναδικό. Ἂς προσέξουμε, ὅμως, πρὶν εἰσέλθουμε στὸ σπίτι νὰ βγάλουμε τὰ ἀκάθαρτα ροῦχα καὶ νὰ ἐνδυθοῦμε τὸν καθαρὸ χιτώνα. Μὴν προφασισθοῦμε ἀδυναμία νὰ ἀγοράσουμε τὸν χιτώνα. Μᾶς τὸν προσφέρει ὁ Θεὸς δωρεὰν μέσῳ τῆς ἐξομολόγησης. Ἂς μὴν χάσουμε τὴν εὐκαιρία!

 Μετ’ εὐχῶν,

ὁ Ἐπίσκοπός σας,

† ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Πηγή

ΑΝ ΚΟΥΡΑΣΤΗΚΕΣ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΣ ΝΑ ΕΙΣΑΙ “ΚΑΛΟΣ” ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ (Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος)

Υπάρχει μια κούραση που δεν φαίνεται στο σώμα, αλλά βαραίνει την ψυχή. Είναι η κόπωση εκείνου που προσπαθεί διαρκώς να είναι καλός για όλους. Να μην δυσαρεστήσει, να μην ενοχλήσει, να μην φανεί αυστηρός ή ατελής. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, βαθύς γνώστης  της ανθρώπινης  καρδιάς, θα  έλεγε ότι  αυτή η  κόπωση δεν γεννιέται από την αγάπη, αλλά από τον φόβο. Ο άνθρωπος που ζει για την αποδοχή των άλλων μετατρέπει την αρετή σε βάρος. Η καλοσύνη παύει να είναι ελεύθερη προσφορά και γίνεται υποχρέωση και τότε η ψυχή κουράζεται, όχι επειδή αγαπά, αλλά επειδή προσποιείται.

Ο Άγιος Ιωάννης ξεχωρίζει καθαρά την αρετή από την αρεσκότητα. Η αρετή γεννιέται από την αγάπη προς τον Θεό και τον άνθρωπο, η αρεσκότητα γεννιέται από την ανάγκη να αρέσουμε. Η πρώτη ελευθερώνει, η δεύτερη δεσμεύει. Όταν ο άνθρωπος επιδιώκει να είναι καλός για όλους, συχνά θυσιάζει την αλήθεια, λέει αυτό που θα ακούσουν ευχάριστα οι άλλοι, όχι αυτό που είναι ωφέλιμο, έτσι, η καλοσύνη χάνει το φως της και γίνεται σκιά.

Ο Χρυσόστομος δεν φοβάται να αποκαλύψει τις κρυφές αιτίες της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Πίσω από την υπερβολική προσπάθεια να είμαστε αποδεκτοί, συχνά κρύβεται ο φόβος της απόρριψης. Ο άνθρωπος φοβάται μήπως μείνει μόνος, μήπως χάσει την αγάπη, μήπως θεωρηθεί ανεπαρκής. Αυτός ο φόβος τον κάνει να προσαρμόζεται διαρκώς, αλλά η συνεχής προσαρμογή διαλύει την εσωτερική ενότητα. Ο άνθρωπος παύει να ξέρει ποιος είναι πραγματικά και αρχίζει να ζει μέσα από τις προσδοκίες των άλλων.

Ο Άγιος Ιωάννης, ο Χρυσόστομος, ήτανε ποιμένας που δεν χάιδευε αυτιά. Γνώριζε ότι η αλήθεια κάποιες φορές πληγώνει, αλλά  μόνο αυτή θεραπεύει. Η ψεύτικη καλοσύνη ανακουφίζει πρόσκαιρα, αλλά αφήνει την ψυχή άδεια. Ο Χριστός μιλά με λόγο που άλλοτε παρηγορεί και άλλοτε ελέγχει. Ο Χρυσόστομος βλέπει σε αυτό το πρότυπο της αληθινής αγάπης. Η αγάπη δεν είναι πάντα ευχάριστη, αλλά είναι πάντα σωτήρια.

Όταν η καλοσύνη δεν συνοδεύεται από διάκριση, γίνεται επικίνδυνη. Ο άνθρωπος δίνει χωρίς μέτρο, συγχωρεί χωρίς αλήθεια, υποχωρεί χωρίς λόγο και κάποια στιγμή εξαντλείται και τότε έρχεται η πικρία και η απογοήτευση. Ο Άγιος Ιωάννης θα έλεγε ότι αυτή η εξάντληση δεν προέρχεται από την αγάπη, αλλά από την απουσία ορίων. Η αληθινή καλοσύνη γνωρίζει πότε να πει ναι και πότε όχι, δεν φοβάται τη δυσαρέσκεια, όταν αυτή υπηρετεί το καλό.

Ο Χρυσόστομος μιλά συχνά για την ελευθερία του χριστιανού. Εκείνος που εξαρτάται από τη γνώμη των άλλων δεν είναι ελεύθερος, είναι δούλος της αποδοχής. Κάθε βλέμμα, κάθε σχόλιο, κάθε σιωπή γίνεται κριτήριο αξίας. Αυτή η δουλεία κουράζει βαθιά. Ο άνθρωπος ζει σε διαρκή εγρήγορση, προσπαθώντας να μαντέψει τι περιμένουν οι άλλοι από αυτόν και όσο περισσότερο προσπαθεί, τόσο περισσότερο χάνει την ειρήνη του.

Για τον Άγιο Ιωάννη, η ταπείνωση δεν είναι αυτο-υποτίμηση, αλλά ελευθερία. Ο ταπεινός άνθρωπος δεν προσπαθεί να φανεί καλός, γιατί δεν έχει ανάγκη να αποδείξει τίποτα, γνωρίζει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από τα χειροκροτήματα. Όταν ο άνθρωπος ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού, παύει να αγωνιά για την εικόνα του στους ανθρώπους, τότε μπορεί να αγαπήσει αληθινά, χωρίς φόβο και χωρίς υπολογισμό.

Ο Άγιος Ιωάννης τονίζει ότι ο χριστιανός καλείται να ακούει πρώτα τη συνείδησή του και όχι τον θόρυβο των ανθρώπων. Η συνείδηση, φωτισμένη από το Θεό, είναι ασφαλέστερος οδηγός από τη γνώμη του πλήθους. Όταν ο άνθρωπος ζει σύμφωνα με τη συνείδησή του, μπορεί να δυσαρεστήσει, αλλά δεν διαλύεται εσωτερικά. Η ειρήνη της καρδιάς αξίζει περισσότερο από την πρόσκαιρη αποδοχή.

Η ψεύτικη καλοσύνη συχνά κρύβει χειραγώγηση. Ο άνθρωπος γίνεται καλός για να πάρει αγάπη, αναγνώριση, ασφάλεια. Ο Χρυσόστομος αποκαλύπτει αυτή την παγίδα και καλεί σε αγάπη καθαρή. Η αληθινή αγάπη δεν ζητά ανταλλάγματα, δεν φοβάται να χάσει, και γι' αυτό είναι δυνατή. Όταν η αγάπη απελευθερωθεί από τη σκοπιμότητα, τότε παύει να κουράζει.

Ο Άγιος Ιωάννης στρέφει πάντοτε το βλέμμα στο Χριστό. Ο Χριστός αγάπησε όλους, αλλά δεν προσπάθησε να αρέσει σε όλους, είπε την αλήθεια ακόμη και όταν Τον εγκατέλειψαν και αυτή η στάση φανερώνει την τέλεια αγάπη. Ο Χριστός δείχνει ότι η αλήθεια έχει κόστος, αλλά οδηγεί στη ζωή. Ο χριστιανός που Τον ακολουθεί δεν καλείται να είναι ευχάριστος, αλλά αληθινός.

Όταν ο άνθρωπος σταματήσει να προσποιείται την καλοσύνη και αρχίσει να ζει την αλήθεια με αγάπη, το κάτι αλλάζει βαθιά μέσα του, η κόπωση υποχωρεί, η καρδιά αναπνέει. Ο Άγιος Ιωάννης θα έλεγε ότι η ειρήνη αυτή είναι καρπός συμφιλίωσης με τον εαυτό και τον Θεό. Δεν χρειάζεται πια να αποδεικνύεις ότι είσαι καλός αρκεί να είσαι αληθινός.

Η αληθινή καλοσύνη κατά τον Χρυσόστομο δεν είναι αποτέλεσμα σκληρής προσπάθειας, αλλά καρπός της χάρης του Θεού. Όσο περισσότερο ο άνθρωπος ενώνεται με τον Θεό, τόσο πιο φυσικά γίνεται καλός. Τότε η καλοσύνη δεν κουράζει γιατί δεν είναι δική του κατάκτηση, αλλά θεϊκό δώρο. Ρέει χωρίς πίεση, χωρίς άγχος, χωρίς φόβο.

Αν κουράστηκες να προσπαθείς να είσαι καλός για όλους, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σου υπενθυμίζει ότι δεν κλήθηκες να αρέσεις, αλλά να αγαπήσεις. Όχι με φόβο, αλλά με αλήθεια, όχι με προσποίηση, αλλά με ελευθερία. Όταν πάψεις να ζεις για την αποδοχή των άλλων και αρχίσεις να ζεις ενώπιον του Θεού, τότε η καλοσύνη σου θα γίνει φως και όχι βάρος, και η ψυχή σου θα βρει την ανάπαυση που τόσο καιρό αναζητούσε.

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ Ι΄ ΛΟΥΚΑ 2025 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

 

Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

            Ἡ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ μᾶς δίνει ἕνα πολὺ σημαντικὸ παράδειγμα πρὸς μίμησιν καὶ ἕνα πολὺ σημαντικὸ παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν. 

               Κάποιο Σάββατο, τὴν ὥρα ποὺ ὁ Χριστὸς κήρυττε τὸ Εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας σὲ μία συναγωγή, εἶδε μέσα στὸ πλῆθος καὶ μία γυναίκα συγκύπτουσα. Δεκαοκτὼ ὁλόκληρα χρόνια ἡ ἡρωϊκὴ αὐτὴ γυναίκα ὑπέφερε ἀπὸ τὴν σωματικὴ κύρτωση καὶ δὲν μποροῦσε καθόλου νὰ ὀρθώσει τὴν μέση της γιὰ νὰ δεῖ τὸν οὐρανό. Βλέποντάς την ὁ Κύριός μας, τὴν σπλαχνίσθηκε καὶ τῆς εἶπε: «Γυναίκα, ἔχεις ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὴν ἀσθένειά σου». Μόλις τὴν ἄγγιξε, ἀμέσως θεραπεύθηκε καὶ ἄρχισε νὰ δοξάζει τὸν Θεό. 

               Ἡ συγκύπτουσα εἶναι τὸ παράδειγμα πρὸς μίμησιν. Δεκαοκτὼ χρόνια πάσχει καὶ ἡ μετακίνηση γιὰ αὐτὴν δὲν εἶναι καθόλου εὔκολη. Ἐντούτοις, δὲν λείπει ἀπὸ τὴν σύναξη τοῦ Σαββάτου (τὸ Σάββατο γιὰ τοὺς Ἑβραίους εἶναι ὅ,τι γιὰ ἐμᾶς ἡ Κυριακή· ἡμέρα ἀφιερωμένη στὸν Κύριο). Δὲν λείπει ἀπὸ τὴν συναγωγὴ  καθὼς εἶναι γυναίκα εὐσεβὴς καὶ ἀγαπᾶ τὸν Θεό. Γνωρίζει ὅτι ἡ δοκιμασία της εἶναι δῶρο Θεοῦ. Γνωρίζει ὅτι γιὰ νὰ τῆς χάρισε ὁ Θεὸς αὐτὴ τὴν δοκιμασία, κάποιο σχέδιο ἔχει, γιὰ αὐτὸ καὶ δὲν ἀγανακτεῖ ἐναντίον Του, ἀλλὰ Τὸν ἀγαπᾶ καὶ κάνει ὑπομονὴ καὶ ὅσο περισσότερη ὑπομονὴ κάνει, καὶ ὅσο μεγαλώνει τὸ εὐλογημένο πεῖσμα της νὰ συμμετέχει ἀδιαλείπτως στὴν σύναξη τοῦ Σαββάτου, τόσο περισσότερο ἀγαπᾶ τὸν Θεὸ καὶ Τὸν ἐμπιστεύεται. Ἡ εὐσεβὴς γυναίκα γνωρίζει ὄχι μόνο τὰ δικαιώματά της, ἀλλὰ καὶ τὰ καθήκοντά της. Ἡ ἐποχή μας εἶναι ἐποχὴ τοῦ «δικαιωματισμοῦ». Ὁ καθένας ἔχει δικαιώματα καὶ οἱ περισσότεροι λησμονοῦν ἢ ἀδιαφοροῦν ἐντελῶς γιὰ τὶς ὑποχρεώσεις. Ὁ δικαιωματισμὸς ἐμφανίζεται καὶ σὲ αὐτὸν τὸν ἐκκλησιασμὸ τῆς Κυριακῆς, ὅταν κάποιος λέει: «μία Κυριακὴ ἔχω νὰ ξεκουραστῶ. Δὲν θὰ πάω Ἐκκλησία». 

               Ὁ Θεὸς μᾶς χάρισε τὴν ζωὴ καὶ τὴν ἐλευθερία μας, μᾶς χάρισε ὅλη τὴν εὐλογία. Δὲν εἶναι ἐγωιστικὸ νὰ θέλουμε νὰ ἀπολαμβάνουμε μόνο εὐλογίες ἀπὸ τὸν Θεό, ἀλλὰ στὶς ὑποχρεώσεις μας ἀπέναντί Του νὰ εἴμαστε ἀδιάφοροι; Ἄλλο, βέβαια, εἶναι τὸ νὰ ἀναγκάζεται κάποιος νὰ λείπει τὴν Κυριακὴ ἀπὸ τὸν Ναὸ γιὰ διάφορους σοβαροὺς λόγους. Τὸ νὰ ἔχει, ὅμως, τὴν δυνατότητα, καὶ νὰ ἐπιλέγει νὰ ἀπουσιάσει, δὲν εἶναι ἔντιμο ἐνώπιον Θεοῦ. Καὶ αὐτὸ γιατί; Διότι ἡ Κυριακὴ εἶναι ἡμέρα Κυρίου, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἰδιαιτέρως δοξάζουμε τὸν Κύριο καὶ τιμοῦμε τὴν Ἀνάστασή Του. Ἡ κάθε Κυριακὴ εἶναι σὰν Πάσχα. Ὅπως δὲν λείπουμε τὸ Πάσχα, ἔτσι εἶναι ἀδιανόητο νὰ λείπουμε καὶ τὴν κάθε Κυριακὴ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. 

               Καί -γιὰ νὰ μὴν ἐξαπατοῦμε τοὺς ἑαυτούς μας- μὴν νομίζουμε ὅτι τὸ νὰ πάμε τὴν Κυριακὴ στὴν Ἐκκλησία γιὰ πέντε ὥρες ἢ γιὰ μισὴ ὥρα ἀρκεῖ γιὰ τὴν σωτηρία μας. Χριστιανοὶ εἴμαστε καὶ τὶς ὑπόλοιπες ἡμέρες καὶ ὥρες τοῦ ἔτους. Χριστιανοὶ εἴμαστε καὶ μέσα στὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἔξω ἀπὸ αὐτήν. 

               Συνεχίζοντας ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκὰς τὴν διήγηση, ἀναφέρεται στὴν συμπεριφορὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς συναγωγῆς. Αὐτός, βλέποντας τὴν θεραπεία τῆς γυναίκας καὶ τὶς θερμὲς ἐκφράσεις τοῦ λαοῦ γιὰ τὸν Κύριό μας, δῆθεν ἀγανάκτησε ἐπειδὴ ὁ Χριστὸς θεράπευσε ἡμέρα Σαββάτου καὶ «χάλασε» τὴν ἱερὴ ἀργία. Ἐπειδή, ὅμως, δὲν τολμοῦσε νὰ ἀπευθυνθεῖ στὸν Ἴδιο, ἄρχισε νὰ φωνάζει στὸν ὄχλο: «ἕξι ἡμέρες ὑπάρχουν στὶς ὁποῖες πρέπει νὰ ἐργαζόμαστε· σὲ αὐτὲς νὰ ἔρχεστε νὰ θεραπεύεστε καὶ ὄχι τὴν ἡμέρα τοῦ Σαββάτου». Ἔλαβε τότε τὴν ἀπάντηση ποὺ τοῦ ἄξιζε: «Ὑποκριτή – τοῦ εἶπε ὁ Χριστός- καθένας σας δὲν λύνει τὸ βόδι ἢ τὸ γαϊδούρι του ἀπὸ τὴν φάτνη τὸ Σάββατο καὶ τὰ πηγαίνει νὰ τὰ ποτίσει; Αὐτή, ὅμως, ἡ ὁποία εἶναι καὶ θυγατέρα τοῦ Ἀβραάμ, τὴν ὁποία ὁ σατανὰς εἶχε δεμένη δεκαοκτὼ ὁλόκληρα χρόνια, δὲν ἔπρεπε νὰ λυθεῖ ἀπὸ αὐτὰ τὰ δεσμὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Σαββάτου;».

               Ὁ ἀρχισυνάγωγος, λοιπόν, εἶναι τὸ παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν, καθὼς φέρει πάνω του ἕνα χαρακτηριστικὸ γνώρισμα, τὸ ὁποῖο δυσαρεστεῖ ἔντονα τὸν Κύριό μας· τὴν ὑποκρισία. Ὑποκρισία εἶναι τὸ νὰ παριστάνω κάτι τὸ ὁποῖο δὲν εἶμαι. Ὁ ἀρχισυνάγωγος, ὡς ἄρχοντας τῆς συναγωγῆς, ἐξωτερικὰ ἔδειχνε στοὺς ἀνθρώπους ὅτι ἦταν ἄνθρωπος βαθιὰ πνευματικός, εὐσεβής, ἐνάρετος, ὅσιος. Ἐσωτερικά, ὅμως, ἡ ψυχή του εἶχε πολλὰ κενά. Εἶχε ματαιοδοξία. Δὲν αἰσθανόταν τὸ λειτούργημά του. Τελοῦσε τὴν πνευματική του ἐργασία ἐπαγγελματικά, χωρὶς ἀγάπη καὶ πίστη Θεοῦ, μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ ἀρέσει στὰ μάτια τῶν ἀνθρώπων καὶ νὰ ἀποκομίζει μάταιη δόξα ἀπὸ αὐτούς. Γιὰ αὐτὸ καὶ ὅταν πῆγε ὁ Χριστὸς στὴ συναγωγὴ καὶ θεράπευσε τὴν συγκύπτουσα, ἐπειδὴ ὁ Φαρισαῖος εἶδε ὅτι ὁ κόσμος στράφηκε πρὸς τὸν Χριστό, φθόνησε καὶ ἐκδήλωσε τὸ πάθος του. Ἀποκάλυψε μὲ τὸν τρόπο του ὅτι ἐνῷ βρισκόταν στὴν ἐξέχουσα θέση τοῦ διδασκάλου ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους τοῦ Θεοῦ, ἐντούτοις ἡ ἁπλὴ συγκύπτουσα γυναίκα βρισκόταν σὲ πολὺ ἀνώτερη πνευματικὴ κατάσταση ἀπὸ αὐτόν. Ἐκείνη ἡ κοσμικὴ γυναίκα εἵλκυε πάνω της τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ. Ἀσφαλῶς, καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος θὰ μποροῦσε νὰ ἑλκύσει τὴν Χάρη, ὅπως εἶχε πράξει καὶ ἕνας ἄλλος ἀρχισυνάγωγος τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ταπεινόφρων Ἰάειρος. Δυστυχῶς, ὅμως, ὁ σημερινὸς ἀρχισυνάγωγος, τυφλωμένος ἀπὸ τὴν ζήλεια, δὲν ἔβλεπε ποιὸν εἶχε ἀπέναντί του καὶ ἔτσι δὲν ἐκμεταλλεύθηκε τὴν παρουσία τοῦ Χριστοῦ στὴ ζωή του. 

               Καὶ σὰν νὰ μὴν ἔφτανε τὸ γεγονὸς ὅτι ζήλευε, ἀντὶ νὰ κοιτάξει νὰ ἀποσυρθεῖ στὴν ἡσυχία του, ἔσπευσε νὰ βρεθεῖ σὲ ἀκόμη χειρότερη θέση. Ὑποκρίθηκε ὅτι δῆθεν νοιαζόταν γιὰ τὴν ἀργία τοῦ Σαββάτου, ἀδιαφορῶντας ἐντελῶς γιὰ τὶς δύο μεγαλύτερες ἐντολὲς τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὸν συνάνθρωπο. Κοίταξε περισσότερο τὸν τύπο καὶ ἄφησε στὴν ἄκρη τὴν οὐσία, ὅπως διαχρονικὰ πολλοὶ ἔπραξαν καὶ πράττουν στὸν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ σήμερα κάποιοι ἐνδιαφέρονται μόνο νὰ πάνε τὴν Κυριακὴ στὴν Ἐκκλησία, νὰ νηστέψουν τόσες μέρες, νὰ κάνουν τόσα κομποσκοίνια, ποὺ βέβαια ὅλα αὐτὰ εἶναι καλὰ καὶ ἅγια, ἀρκεῖ νὰ μὴν τὰ ἐφαρμόζουμε σὰν νεκροὺς τύπους, ἀλλὰ ὡς τὰ μέσα ποὺ μᾶς ὁδηγοῦν στὸν σκοπὸ τῆς τέλειας ἀγάπης καὶ τῆς ἕνωσης μὲ τὸν Θεό. Εἴδαμε σήμερα ὅτι ὁ Χριστὸς γιὰ χάρη τῆς ἀγάπης πρὸς τὸ πλάσμα Του, ἄφησε στὴν ἄκρη μία τυπικὴ διάταξη τοῦ μωσαϊκοῦ νόμου, δείχοντας ὅτι ἀπὸ ὅλα ὑπερέχει ἡ ἀγάπη. 

               Σὲ λίγο καιρὸ θὰ ἑορτάσουμε Χριστούγεννα. Δὲν θὰ μιλήσω γιὰ τὸ πῶς ἑορτάζει ὁ κόσμος τὰ Χριστούγεννα. Θὰ μιλήσω γιὰ ἐμᾶς. Διανύουμε τὸ ἱερὸ τεσσαρακονθήμερο τῆς νηστείας. Μὴν μείνουμε στὸν τύπο. Οἱ περισσότεροι νομίζουν νηστεία μόνο τὸ φαγητό. Δὲν εἶναι μόνο αὐτό. Εἶναι τὸ σύνολο τῶν παθῶν μας, εἶναι τὸ τὶ βλέπουμε, τὶ ἀκοῦμε, τὶ λέμε. Ἂς κοιτάξουμε νὰ καθαρίσουμε τὶς καρδιές μας. Ἔρχεται ὁ Χριστὸς νὰ κατοικήσει μέσα μας. Ἂς Τοῦ ἐτοιμάσουμε τὴν φάτνη τῆς ψυχῆς μας. 

Μετ’ εὐχῶν,

ὁ Ἐπίσκοπός σας,

† ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Πηγή

ΚΥΡΙΑΚΗ Ι' ΛΟΥΚΑ: Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΥΠΤΟΥΣΑΣ

Η θεραπεία της συγκύπτουσας

Κάθε Κυριακή

Κάποιο Σάββατο ο Κύριος, όπως συνήθιζε, δίδασκε σε μία απ’ τις Συναγωγές. Ανάμεσα στο πλήθος μόλις που ξεχώριζε μία γυναίκα σκυμμένη διαρκώς με κυρτωμένο το σώμα της τόσο πολύ, που δεν μπορούσε καθόλου να σηκώσει όρθιο το κεφάλι της. Βασανιζόταν η δύστυχη δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια από σατανική ενέργεια. Όταν λοιπόν την είδε ο Κύριος, της φώναξε: Γυναίκα, είσαι ελεύθερη από την αρρώστια σου. Άπλωσε πάνω της τα χαριτόβρυτα χέρια του και την ίδια στιγμή έγινε καλά, σηκώθηκε ολόρθη και δόξαζε τον Θεό για τη θεραπεία της.

Γιατί όμως ο Κύριος σπλαχνίσθηκε και θεράπευσε τη γυναίκα αυτή χωρίς η ίδια να ζητήσει τη θεραπεία της; Διότι η γυναίκα αυτή ήταν ευσεβής, αν και είχε μία τόσο βασανιστική και παραμορφωτική ασθένεια, που καθιστούσε δύσκολη και επίπονη κι αυτήν ακόμη τη μετακίνησή της, δεν απουσίαζε όμως από τη Συναγωγή την ημέρα του Σαββάτου. Επιπλέον η γυναίκα αυτή, ενώ ήταν άρρωστη δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια, δεν σκληρύνθηκε η καρδιά της, δεν έγινε άπιστη. Αντίθετα μέσα στη δοκιμασία της έμεινε σταθερή στην πίστη της. Και προσήλθε στη Συναγωγή με τόσο κόπο, διότι είχε πόθο να ακούει το λόγο του Θεού. Φαίνεται μάλιστα ότι άκουγε το κήρυγμα του Κυρίου με ενδιαφέρον πολύ κι εκδήλωνε βαθιά εμπιστοσύνη σ’ Αυτόν. Γι’ αυτό και ο Χριστός δεν της ζήτησε πίστη για να κάνει το θαύμα, διότι διέκρινε την εσωτερική της διάθεση. Ούτε της είπε «σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Κατόπιν μάλιστα την ονόμασε και «κόρη του Αβραάμ», για να αποκαλύψει την ευσέβειά της.

Φαίνεται λοιπόν ότι η γυναίκα αυτή είχε εξαγνισθεί με την ασθένειά της, είχε αποκτήσει βαθύτερη ευσέβεια και πίστη. Ήλθε στη Συναγωγή για να διδαχθεί και να ωφεληθεί πνευματικώς. Και ο Κύριος μαζί με την ωφέλεια της ψυχής της της χάρισε και τη θεραπεία του σώματος.

Η γυναίκα αυτή έγινε σ’ όλους παράδειγμα που μας διδάσκει πολύ. Μας διδάσκει να συμμετέχουμε κάθε Κυριακή στη λατρεία του Θεού. Και μάλιστα εμείς που δεν πηγαίνουμε απλώς σε Συναγωγή για την ακρόαση του λόγου του Θεού, αλλά πηγαίνουμε στους ιερούς Ναούς μας, όπου τελείται η φοβερή και αναίμακτη θυσία του Κυρίου μας, άγγελοι και άγιοι και ο ίδιος ο Θεός είναι ανάμεσά μας. Πόσο αδικαιολόγητοι λοιπόν είμαστε να απουσιάζουμε, όταν μία συγκύπτουσα με τόσο κόπο δεν παρέλειπε το ιερό της καθήκον. Και τι απολογία θα δώσουμε στο Θεό την ώρα της Κρίσεως, όταν ο Κύριος θα κρίνει μπροστά μας κι εκείνη κι εμάς; Κάθε Κυριακή λοιπόν στο Ναό του Θεού, για να παίρνουμε χάρη και δύναμη, φως και ζωή. Κάποτε και το θαύμα, εάν ο Θεός το κρίνει.

Ο φθόνος οδηγεί σε παραλογισμό

Μόλις η γυναίκα θεραπεύτηκε, τα έκπληκτα μάτια όλων στράφηκαν προς τον Κύριο. Ένας όμως δεν άντεχε την κατάσταση αυτή. Ο Αρχισυνάγωγος! Αυτός δεν μπόρεσε να κρύψει τη ζήλεια του, και γεμάτος αγανάκτηση άρχισε να διαμαρτύρεται: Έξι μέρες μπορούμε να εργαζόμαστε, φώναξε. Αυτές τις εργάσιμες ημέρες να έρχεστε να θεραπεύεστε, κι όχι το Σάββατο.

Ο Κύριος όμως βλέποντας τη φοβερή υποκρισία και το φθόνο του Αρχισυναγώγου, τον ξεσκέπασε μπροστά σε όλους: Υποκριτή, του λέει. Ο καθένας σας την ημέρα του Σαββάτου δεν λύνει το βόδι του ή το γαϊδουράκι του από τη φάτνη και δεν το πηγαίνει να το ποτίσει; Και το κάνει αυτό χωρίς να θεωρείται παραβάτης της αργίας του Σαββάτου. Αυτή όμως η γυναίκα, που είναι κόρη του Αβραάμ και την έδεσε ο σατανάς με τέτοια αρρώστια, ώστε να μην μπορεί να σηκωθεί όρθια δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια, δεν έπρεπε να θεραπευτεί την ημέρα του Σαββάτου; Κι ενώ τα έλεγε αυτά ο Κύριος, ντροπιάζονταν όλοι οι αντίθετοί του και ιδιαιτέρως ο Αρχισυνάγωγος.

Διότι αυτός ήταν τόσο πολύ κυριευμένος από το φθόνο, ώστε παραλογίστηκε. Επειδή δεν τολμούσε να ελέγξει κατευθείαν τον Κύριο, τα έβαλε πονηρά και υποκριτικά με το λαό. Τους κατηγόρησε ότι παρέβαιναν το Σάββατο, ενώ καμία σχέση δεν είχε ο λαός με τη θεραπεία που έγινε. Αλλά ούτε η γυναίκα που θεραπεύτηκε παρακάλεσε τον Κύριο να τη θεραπεύσει. Έπρεπε λοιπόν να διαμαρτυρηθεί και να αρνηθεί τη θεραπεία της; Τέλος, αντί να αναγνωρίσει ο Αρχισυνάγωγος το θαύμα που έγινε, το παρουσιάζει ως μια απλή ανθρώπινη ενέργεια! Εάν ήταν όμως μία φυσική θεραπεία, τότε γιατί δεν την έκανε ο ίδιος στη συγκύπτουσα κάποια άλλη μέρα; Τόσα χρόνια την είχε κοντά του.

Ο φθόνος λοιπόν παραλογίζει και εξευτελίζει τον άνθρωπο. Είναι μία ασθένεια που όταν μας κυριεύσει, μας κάνει ανεξέλεγκτους. Κάποτε οδηγεί και σε πράξεις αποτρόπαιες και εγκληματικές. Πάντοτε όμως αναστατώνει και συχνά διαλύει τις ανθρώπινες σχέσεις. Γίνεται τείχος ακόμη κι ανάμεσα σε συγγενείς. Διαλύει οικογένειες, φιλίες, καταστρέφει ψυχές. Χρειάζεται επομένως πολλή προσοχή. Εάν βλέπουμε μέσα στην ψυχή μας το παραμικρό ίχνος ζήλειας, μην το αφήνουμε να εξελιχθεί. Αλλά να προστρέχουμε στο έλεος του Θεού, στο Μυστήριο της ιεράς Εξομολογήσεως και να ζητούμε τη Χάρη του Θεού για να το καταπολεμήσουμε αμέσως, πριν να είναι πολύ αργά.

Από το περιοδικό “Ο Σωτήρ“, τ. 1990

ΚΥΡΙΑΚΗ Ι' ΛΟΥΚΑ: Εὐαγγέλιο - Ὁμιλία περί τῆς σταθερότητος τήν ὀποίαν χρεωστοῦμε νά ἒχωμεν εἰς τήν εὐσέβειαν τῆς Ἁγίας μας Πίστεως (Προκοπίου τοῦ Μεγαλοσπηλαιῶτου)

Η ΨΕΥΔΟΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ

Η ΝΥΧΤΑ ΠΟΥ Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΚΑΤΕΒΗΚΕ ΣΤΗ ΓΗ (Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος)

Η γέννηση του Χριστού δεν είναι μια γλυκιά ιστορία για παιδιά, ούτε ένα τρυφερό σκηνικό με φάτνη και ποιμένες, είναι η πιο μεγάλη και ακατάληπτη στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας. Η στιγμή κατά την οποία ο άπειρος Θεός εισήλθε μέσα στον χρόνο, ο ασώματος έλαβε σάρκα, ο δημιουργός έγινε πλάσμα, για να γίνει το πλάσμα παιδί του. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ονομάζει αυτή τη νύχτα νύχτα σωτηρίας, επειδή σ' αυτήν συντελείται η θεία συγκατάβαση, το μυστήριο της θεώσεως του ανθρώπου. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι ο ουρανός κατέβηκε στη γη, και όχι μόνο κατέβηκε, αλλά ενώθηκε με αυτήν για πάντα. Αυτή η νύχτα άλλαξε την πορεία της ιστορίας και μεταμόρφωσε την ανθρώπινη φύση. Στο πρόσωπο του Χριστού γεννιέται ένας καινούριος τρόπος υπάρξεως, μια ζωή που δεν περιορίζεται από την φθορά, την αμαρτία ή τον θάνατο.
Η λέξη συγκατάβαση είναι κλειδί της θεολογίας του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Για τον Άγιο ο Θεός κατεβαίνει όχι επειδή ο άνθρωπος τον αναζήτησε, αλλά επειδή εκείνος αγάπησε πρώτος. Η γέννηση λοιπόν δεν είναι μόνο γεγονός, είναι και μέθοδος του Θεού. Ο Θεός πλησιάζει τον άνθρωπο με τρόπο που να μην τρομάζει, αλλά να ελκύει. Ο Θεός γίνεται παιδί, Αυτός που με έναν λόγο του δημιούργησε τα σύμπαντα τώρα κλαίει μέσα σε μια φάτνη. Αυτός που κρατά τα πάντα στην ύπαρξη τώρα κρατιέται από την Παναγία. Ο Παντοκράτωρ εμφανίζεται ανίσχυρος και αυτό όχι από ανάγκη, αλλά από αγάπη. Η Θεία Συγκατάβαση φανερώνει ότι ο Θεός θέλει να δεχθούμε την παρουσία Του όχι από φόβο, αλλά από εμπιστοσύνη. Ο Χρυσόστομος λέει πως ο Θεός κατεβαίνει τόσο πολύ ώστε να μην υπάρχει άνθρωπος τόσο ταπεινωμένος που να μην μπορεί να Τον πλησιάσει. Αυτό είναι το μεγαλείο της ενανθρωπίσεως, ότι ο Θεός έγινε αυτό που είμαστε για να γίνουμε εμείς αυτό που Εκείνος είναι κατά χάριν.
Η γέννηση θα μπορούσε να γίνει σε παλάτι, σε τόπο ένδοξο και τιμημένο, γιατί όμως γίνεται σε σπήλαιο; Ο Χρυσόστομος δίνει την απάντηση· για να δείξει ο Θεός ότι δεν ήρθε να βρει κόσμο τέλειο, αλλά κόσμο πληγωμένο. Η φάτνη δεν είναι απλώς ταπεινότητα, είναι αποκάλυψη.  Στο σκοτεινό σπήλαιο καθρεφτίζεται ο σκοτεινός κόσμος του ανθρώπου, εκεί όπου βασιλεύει η φτώχεια, η εγκατάλειψη, το κρύο. Η φάτνη είναι εικόνα της καρδιάς μας όταν είναι άδεια, αφιλόξενη, γεμάτη από θόρυβο πάθη και πνευματική ακαθαρσία και όμως ο Χριστός επιλέγει ακριβώς αυτήν την καρδιά για να γεννηθεί, δεν περιμένει να καθαρίσουμε πρώτα, έρχεται, και με την παρουσία Του καθαρίζει. Η γέννηση μέσα στη φάτνη είναι το θεϊκό σκάνδαλο της αγάπης. Ο Θεός παραδίδει τον εαυτό Του κυριολεκτικά στα χέρια των ανθρώπων, η φάτνη γίνεται θρόνος, το σπήλαιο γίνεται ουρανός, η  γη γίνεται παράδεισος.
Οι άνθρωποι που προσκύνησαν τον Χριστό δεν ήταν ισχυροί, μορφωμένοι ή τίμιοι κατά τα κοσμικά μέτρα, ήταν ποιμένες, άνθρωποι απλοί, κουρασμένοι, φτωχοί και μάλλον αμόρφωτοι. Γιατί? Επειδή είχαν καθαρή καρδιά. Αυτοί που ζούσαν μέσα στη νύχτα έλαβαν πρώτοι το φως. Αυτοί που άκουγαν σιωπή, άκουσαν πρώτοι τον αγγελικό ύμνο. Αυτό αποκαλύπτει μια βαθιά αλήθεια. Η θεοφάνεια δεν δίνεται σε όσους έχουν πολύ γνώση, αλλά σε όσους έχουν πολύ απλότητα και ταπείνωση. Οι ποιμένες διδάσκουν ότι ο Θεός αποκαλύπτεται σε αυτούς που δεν έχουν ψευδαισθήσεις για τον εαυτό τους. Σε εκείνους που είναι ικανοί να πουν «δεν είμαι τίποτα», έλα εσύ!
Οι μάγοι είναι το αντίθετο των ποιμένων ως προς την κοινωνική θέση, αλλά έχουν το ίδιο εσωτερικό χαρακτηριστικό, αναζητούν αληθινά. Ο Χρυσόστομος σημειώνει ότι οι μάγοι είναι εικόνα όλης της ανθρωπότητας των εθνών. Ζητούν την αλήθεια και ο Θεός τους οδηγεί, δεν τους εγκαταλείπει στη γνώση τους ή στα άστρα. Το άστρο τους οδηγεί στον Χριστό και εξαφανίζεται μόλις Τον συναντούν, γιατί πια δεν χρειάζεται. Ο άνθρωπος ζητά το Θεό και όταν Τον ζητά από καρδιάς, ο Θεός πάντα φανερώνεται. Η γέννηση αποκαλύπτει που ο Θεός τιμά την ανθρώπινη αναζήτηση και την οδηγεί εκεί όπου πρέπει, όχι στη φιλοσοφία, αλλά στην ταπεινή φάτνη.
Τη νύχτα της γέννησης ο ουρανός δεν ανοίγει απλώς, ενώνεται με τη γη. Οι άγγελοι δεν ψάλλουν από μακριά, αλλά στέκονται δίπλα στους ανθρώπους. Η φάτνη γίνεται τόπος συνάντησης των δύο κόσμων. Ο Θεός δεν βρίσκεται πλέον σε απρόσιτο φως, αλλά μέσα στον κόσμο, δίπλα μας, ανάμεσά μας. Ο Χρυσόστομος τονίζει ότι από τη στιγμή της γέννησης η ανθρώπινη φύση ανυψώνεται, φορά τη δόξα του Θεού. Στο πρόσωπο του Χριστού η ανθρώπινη φύση γίνεται κατοικητήριο της θεότητος, και αυτό σημαίνει μόνο ένα πράγμα, ότι η θέωση είναι πια δυνατή. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνει όμοιος με εκείνον, κατά χάριν. Η ενανθρώπιση δεν είναι μια στιγμή, είναι διαδικασία θεώσεως. Κάθε φορά που ο άνθρωπος ανοίγει την καρδιά του στον Χριστό, μια μικρή γέννηση λαμβάνει χώρα μέσα του, ο ουρανός κατεβαίνει ξανά στη γη.
Ο Χριστός δεν γεννιέται απλώς, γεννιέται ως παιδί και αυτό έχει βαθύ θεολογικό νόημα. Ο Θεός  γίνεται  νήπιο  για να μας  φανερώσει  την  πνευματική κατάσταση στην  οποία καλούμαστε να επιστρέψουμε, όχι να γίνουμε αφελείς, αλλά να γίνουμε καθαροί στην καρδιά απαλλαγμένοι από πονηριά, μικρότητα και σκληρότητα. Η παιδικότητα του Χριστού αποκαλύπτει ότι η σχέση με τον Θεό δεν χτίζεται με λογικές αποδείξεις και επιχειρήματα, αλλά με απλότητα, εμπιστοσύνη και αγάπη. Η πνευματική ζωή είναι δρόμος παιδικής καρδιάς, εξ΄ ου και ο Χρυσόστομος επιμένει: μόνο οι ταπεινοί κατά το φρόνημα χωρούν την μεγάλη χάρη.
Η γέννηση δεν είναι γιορτή μόνο χαράς, αλλά και παρηγοριάς. Ο Χριστός έρχεται μέσα στη νύχτα, όχι μέσα στο φως, όχι σε εποχή ειρήνης, αλλά σε εποχή σκοτεινής τυραννίας, όχι σε τόπο άνεσης, αλλά στη φτώχεια και στην αφάνεια. Αυτό σημαίνει πως ο Χριστός μπορεί να έρθει και στη δική μας νύχτα, στη νύχτα της λύπης, της θλίψης, των αδιεξόδων, των αμαρτιών και των φόβων. Δεν περιμένει να βγούμε πρώτα στο φως, έρχεται Εκείνος και όταν έρθει, η νύχτα δεν εξαφανίζεται αμέσως, αλλά γίνεται διάφανη από την παρουσία Του. Ο Χριστός δεν ήρθε για τους δυνατούς, αλλά για τους αδύναμους, δεν ήρθε για τους άγιους, αλλά για τους αμαρτωλούς, δεν ήρθε για τον ουρανό, αλλά για τη γη.
Η νύχτα της γέννησης είναι η νύχτα της σωτηρίας, η νύχτα όπου ο άπειρος Θεός κρύβεται στη σάρκα ενός νεογέννητου, η νύχτα όπου η ταπεινότητα νικά την ύβρη, όπου η αγάπη νικά το θάνατο, όπου ο ουρανός κατεβαίνει στη γη για να σηκώσει τη γη στον ουρανό. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος βλέπει στη γέννηση την αρχή της θεώσεως του ανθρώπου. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος για να γίνει ο άνθρωπος Θεός κατά χάριν και κάθε φορά που γιορτάζουμε τη γέννηση, αυτή η αλήθεια ξαναλάμπει. Ο Θεός είναι ήδη κοντά μας, το μόνο που μένει είναι να ανοίξουμε την φάτνη της καρδιάς μας, όσο ταπεινή κι αν είναι, για να γεννηθεί μέσα μας το φως που ξανακάνει τον κόσμο καινούριο.

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''