Ο Μητροπολίτης Μεθώνης Αμβρόσιος είναι ιεράρχης της Εκκλησίας των Γνησίων Ορθοδόξων Χριστιανών Ελλάδος. Οι ποιμαντικές του ευθύνες, που ξεκίνησαν με τη χειροτονία του σε Επίσκοπο το 1993, έχουν εντυπωσιακά μεγάλη έκταση.
Επιβλέπει μοναστικές και ενοριακές κοινότητες σε πολλές χώρες του κόσμου και έχει βιώσει τόσο τις χαρές όσο και τις δυσκολίες του ιεραποστολικού έργου. Στο σημερινό επεισόδιο θα μιλήσουμε για την εκτεταμένη ιεραποστολική του δράση και για τους λόγους που ο ευαγγελισμός αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολο έργο, ειδικά στον 21ο αιώνα.
Καλώς ήρθατε στο "Tea Time at the Seminary".
Σήμερα είμαι ιδιαίτερα ενθουσιασμένος, γιατί υπάρχει ένας κατάλογος ανθρώπων που πραγματικά θέλαμε να φιλοξενήσουμε στην εκπομπή, και ένας από αυτούς είναι ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος, ο οποίος βρίσκεται σήμερα μαζί μας.
Βρισκόμαστε στην Αδελφότητα του Αγίου Εδουάρδου στην Αγγλία και θα ήθελα να πω:
«Σεβασμιώτατε, σας ευχαριστούμε θερμά που δεχθήκατε να συμμετάσχετε στην εκπομπή.»
— Είναι χαρά μου. Και καλώς ήρθατε στην Αγγλία.
Θα θέλατε να μας μιλήσετε λίγο για την πορεία σας; Πώς ξεκινήσατε ως ιεραπόστολος επίσκοπος και ποιο είναι συνολικά το έργο που επιτελείτε;
— Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ δεν είχα σκοπό να γίνω ιεραπόστολος, πόσο μάλλον επίσκοπος. Η επιθυμία μου ήταν να γίνω μοναχός. Εισήλθα στη Μονή των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης στην Ελλάδα, όπου εξακολουθώ να διαμένω, πριν από πενήντα δύο χρόνια. Η... «ατυχία» μου ήταν ότι έμαθα αρκετές ξένες γλώσσες και έτσι έγινα χρήσιμος στις διεθνείς επαφές και στα ταξίδια στο εξωτερικό. Ο ιδρυτής μας και Μητροπολίτης Κυπριανός αγαπούσε βαθιά την ιεραποστολή. Αν μπορούσε, θα πήγαινε ακόμη και στην Κίνα αναζητώντας ψυχές για να τις ενώσει με τον Χριστό. Έτσι παρασύρθηκα κι εγώ από αυτόν τον ενθουσιασμό και συχνά τον συνόδευα στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Αγγλία, στη Ρουμανία, στη Ρωσία και σε πολλές ακόμη χώρες, προκειμένου να τον βοηθώ. Από εκεί ξεκίνησε και η προσπάθειά μας στην Αφρική. Ο ίδιος επισκέφθηκε αρκετές φορές την Κένυα και αργότερα, κυρίως λόγω της προχωρημένης ηλικίας του, ανέλαβα εγώ την ευθύνη των ιεραποστολών τόσο στο Κονγκό όσο και στην Κένυα. Σήμερα, εκτός από αυτές, έχω επίσης την ευθύνη των ενοριών μας στη Δυτική Ευρώπη, στη Γαλλία, στην Ελβετία, στο Βέλγιο και στην Αγγλία. Έτσι συνέβη. Όχι επειδή το επιδίωξα, αλλά επειδή αυτή η ευθύνη, για τις αμαρτίες μου όπως συνηθίζω να λέω, τοποθετήθηκε στους ώμους μου. Και από τότε την αντιμετωπίζω πάντοτε με μεγάλη σοβαρότητα.
— Όταν πρωτοπήγατε στην Αφρική, και ιδιαίτερα στο Κονγκό, σας εξέπληξε η διαφορετική κουλτούρα; Και πώς καταφέρατε να μιλήσετε στους ανθρώπους με τρόπο που να μπορούν να κατανοήσουν την Ορθοδοξία και το πόσο διαφορετική είναι από όσα γνώριζαν μέχρι τότε;
— Στην πραγματικότητα, η πρώτη μου αποστολή στην Αφρική ήταν στην Κένυα, πριν από περίπου τριάντα πέντε χρόνια. Σιγά σιγά προσαρμόστηκα. Μπορώ να πω ότι η νοοτροπία των Αφρικανών διαφέρει σημαντικά από εκείνη των Ευρωπαίων. Έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης, διαφορετικές ικανότητες και διαφορετική αντίληψη για τα πράγματα. Ακόμη και μέσα στην Ευρώπη υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των λαών. Στην Αφρική αυτές οι διαφορές είναι ακόμη μεγαλύτερες. Με τον καιρό έμαθα να κατανοώ τον αφρικανικό τρόπο σκέψης. Ακόμη και σήμερα δεν είναι πάντοτε εύκολο, αλλά είναι πολύ πιο εύκολο απ' ό,τι στην αρχή. Θα έλεγα μάλιστα ότι πλέον μπορώ να σκέφτομαι σαν Αφρικανός. Ίσως βοηθά και το γεγονός ότι η μητέρα μου γεννήθηκε στη Νότια Αφρική. Έτσι μπορώ να πω ότι είμαι... κατά το ήμισυ Αφρικανός.
— Θα ήθελα επίσης να μιλήσουμε για τον ευαγγελισμό. Θα μπορούσατε να εξηγήσετε στους θεατές μας τι είναι ο ευαγγελισμός και ποιοι είναι κατάλληλοι να τον ασκούν;
— Ο ευαγγελισμός έχει πολλές διαστάσεις και πολλές διαφορετικές μορφές. Στην Αφρική, για παράδειγμα, απευθυνόμαστε κυρίως σε ανθρώπους που είναι ήδη χριστιανοί, έστω και αν ανήκουν σε διάφορες ομολογίες. Έχουν ήδη μια βασική αντίληψη για τη χριστιανική πίστη. Μάλιστα, φοβάμαι πως τη γνωρίζουν πολύ καλύτερα από ό,τι οι σημερινοί Ευρωπαίοι. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι Γάλλοι σήμερα γνωρίζουν πολύ λιγότερα για το τι είναι ο Χριστιανισμός, ποιος είναι ο Χριστός ή τι είναι η Εκκλησία, απ' όσα γνωρίζει ο μέσος Αφρικανός. Έτσι, στην Αφρική ξεκινάμε από ένα υψηλότερο επίπεδο κατανόησης απ' ό,τι στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Δεν αναφέρομαι φυσικά στις παραδοσιακά ορθόδοξες χώρες, όπως η Ελλάδα ή η Ρουμανία, αλλά στις δυτικές κοινωνίες. Στην Κένυα εργαζόμαστε κυρίως ανάμεσα σε ανθρώπους που είναι ήδη χριστιανοί. Όσον αφορά τις δικές μας ενορίες, οι περισσότεροι είναι Ορθόδοξοι εδώ και τρεις ή ακόμη και τέσσερις γενιές. Πρόκειται για ανθρώπους που γεννήθηκαν και ανατράφηκαν μέσα στην Ορθοδοξία. Για αυτούς, η Ορθοδοξία αποτελεί τη φυσική και οικεία μορφή του Χριστιανισμού. Βεβαίως υπάρχουν και άνθρωποι που προσέρχονται σήμερα στην Εκκλησία, όμως στην Κένυα είναι πολύ λιγότεροι απ' ό,τι στο Κονγκό, όπου η ιεραποστολή μας αναπτύσσεται συνεχώς. Μόλις πριν από λίγες ημέρες έλαβα φωτογραφίες από μια νέα ιεραποστολή που ανοίγουμε στη Ματάντι, το μεγάλο λιμάνι της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Εκεί συναντάμε διαφορετικές καταστάσεις. Σε ορισμένες περιοχές του Κονγκό η Ορθοδοξία είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια. Η παρουσία ενός Ορθόδοξου ιερέα δεν προκαλεί έκπληξη· οι άνθρωποι έχουν ήδη κάποια γνώση της Εκκλησίας. Σε άλλες περιοχές, όμως, η Ορθοδοξία ήταν εντελώς άγνωστη. Πριν από περίπου δέκα χρόνια ξεκινήσαμε την αποστολή μας στο βόρειο Κονγκό, σε μια περιοχή όπου κανείς δεν γνώριζε την Ορθοδοξία. Ένας ιερέας μας από την Κινσάσα πήγε εκεί χωρίς καμία ιδιαίτερη υποδομή. Απλώς άρχισε να συναντά ανθρώπους και να συνομιλεί μαζί τους. Οι άνθρωποι τον ρωτούσαν: «Ποιος είσαι; Γιατί φοράς αυτά τα ρούχα;» Σιγά σιγά άρχισαν να ενδιαφέρονται. Άρχισαν να έρχονται κοντά στην Εκκλησία και να ζητούν να βαπτισθούν. Έπειτα από τρία χρόνια συνεχούς παρουσίας, πήγα και εγώ εκεί για να χειροτονήσω τον πρώτο ιερέα της περιοχής. Σήμερα υπάρχουν έντεκα ή δώδεκα ιερείς, αρκετοί διάκονοι και κυριολεκτικά χιλιάδες βαπτισμένοι πιστοί. Η ιεραποστολή λοιπόν δεν είναι ίδια παντού. Προσαρμόζεται πάντοτε στις τοπικές συνθήκες. Στο Κονγκό, τα βασικά μέσα μετακίνησης είναι... τα πόδια. Στο βόρειο τμήμα χρησιμοποιούν επίσης κανό, επειδή υπάρχουν πολλά ποτάμια. Όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες, χρησιμοποιούνται ποδήλατα ή μοτοσικλέτες. Όλοι σχεδόν οι ιερείς μας ασκούν ιεραποστολικό έργο. Οι περισσότεροι έχουν αναλάβει μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Μία ή δύο φορές τον χρόνο αφιερώνουν περίπου έναν μήνα για να επισκέπτονται χωριό μετά από χωριό μαζί με μερικούς κατηχητές, μιλώντας στους ανθρώπους για την Ορθοδοξία. Και, δόξα τω Θεώ, έτσι γεννιούνται νέες ενορίες. Στο Κονγκό πολλοί από τους ανθρώπους στους οποίους απευθυνόμαστε έχουν ελάχιστη γνώση του Χριστιανισμού. Οι περισσότεροι ακολουθούν ακόμη τις παραδοσιακές αφρικανικές θρησκείες. Πιστεύουν σε φυλαχτά, είδωλα και πνεύματα. Χρειάζεται λοιπόν χρόνος ώστε να εγκαταλείψουν αυτές τις αντιλήψεις και να κατανοήσουν τα θεμέλια της χριστιανικής πίστης. Όμως, δόξα στον Θεό, οι Αφρικανοί — όπως διαπιστώσατε και εσείς στην Κένυα — ανταποκρίνονται με μεγάλη προθυμία στην Ορθοδοξία.
— Ναι, το παρατήρησα. Θυμάμαι μάλιστα ότι όταν βρισκόμασταν μαζί στην Κένυα μου είχατε πει — αν δεν κάνω λάθος — ότι έχουμε περίπου σαράντα χιλιάδες πιστούς στο Κονγκό. Είναι σωστός αυτός ο αριθμός;
— Ναι, περίπου τόσοι είναι.
— Το έχω αναφέρει αυτό σε πολλούς ανθρώπους από τότε που μου το είπατε και όλοι, χωρίς εξαίρεση, εκπλήσσονται όταν ακούνε ότι η Εκκλησία μας αριθμεί περίπου σαράντα χιλιάδες πιστούς στην Αφρική. Πώς συνέβη αυτό; Πώς εξηγείται ότι τόσο μεγάλος αριθμός ανθρώπων εντάχθηκε στην Εκκλησία;
— Εδώ και περίπου σαράντα χρόνια εργαζόμαστε στο Κονγκό. Στην αρχή ήρθαν λίγοι πιστοί από τις κοινότητες του Νέου Ημερολογίου, επειδή είχαν απογοητευθεί από την εκκλησιαστική τους κατάσταση. Ωστόσο, η συντριπτική πλειονότητα είναι άνθρωποι που βαπτίστηκαν στην Εκκλησία μας: είτε προέρχονταν από άλλες χριστιανικές ομολογίες είτε ήταν προηγουμένως ειδωλολάτρες. Όλα αυτά είναι καρπός της ακούραστης ιεραποστολικής προσπάθειας των ιερέων μας στο Κονγκό, τους οποίους θαυμάζω βαθύτατα. Πρόκειται για ανθρώπους με εξαιρετικό πνεύμα αυτοθυσίας. Θυσιάζουν την οικογένειά τους, την εργασία τους και την προσωπική τους άνεση για να διαδώσουν το Ευαγγέλιο. Δυστυχώς δεν έχουμε τη δυνατότητα να τους καταβάλλουμε μισθό. Μπορούμε μόνο να τους προσφέρουμε ό,τι είναι απαραίτητο για τη διακονία τους: λειτουργικά βιβλία, Αγίες Γραφές, προσευχητάρια και τα ιερά σκεύη που χρειάζονται για τη Θεία Λειτουργία. Αυτό είναι σχεδόν το σύνολο της υλικής βοήθειας που μπορούμε να παρέχουμε. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι συνεχίζουν να θυσιάζονται καθημερινά, εργαζόμενοι ακούραστα για τη διάδοση του Ευαγγελίου. Μπορώ να τους βοηθήσω, έστω και λίγο. Για παράδειγμα, δύο φορές τον χρόνο οργανώνουμε ένα συνέδριο νέων στο Κασάι. Επίσης, δύο φορές τον χρόνο πραγματοποιούνται συναντήσεις των ιερέων σε καθεμία από τις πέντε αρχιερατικές περιφέρειες στις οποίες είναι οργανωμένη η Ιεραποστολή. Στέλνω ένα μικρό χρηματικό ποσό ώστε να μπορέσουν να πραγματοποιηθούν αυτές οι συγκεντρώσεις. Κατά τη διάρκειά τους γίνονται πάντοτε ομιλίες. Μερικές φορές αποστέλλουμε υλικό από την Ελλάδα, αλλά τις περισσότερες φορές οι ίδιοι οι ιερείς προετοιμάζουν το εκπαιδευτικό υλικό. Δόξα τω Θεώ, σήμερα υπάρχει το διαδίκτυο. Υπάρχει πλέον άφθονο υλικό διαθέσιμο. Έχουμε ακόμη και ομάδες βυζαντινής μουσικής. Την τελευταία φορά που επισκέφθηκα το Κονγκό πήρα μαζί μου έναν από τους καλύτερους ψάλτες μας. Δίδαξε στους εκεί ψάλτες, τους παρέδωσε μερικά μαθήματα και δημιούργησε διαδικτυακές ομάδες, ώστε να ανταλλάσσουν μουσικά κείμενα, μέλη και εμπειρίες. Γίνεται, λοιπόν, πολλή δουλειά. Πέρα όμως από το καθαρά εκκλησιαστικό έργο, λειτουργούμε και σχολεία. Στο βόρειο Κονγκό έχουμε πέντε σχολεία που λειτουργούν υπό την ευθύνη της Εκκλησίας μας. Στην Κανανγκά, στο κεντρικό Κονγκό, ανοίξαμε φέτος ακόμη ένα σχολείο. Καταφέραμε να ανεγείρουμε το κτίριο, να εξασφαλίσουμε τον απαραίτητο εξοπλισμό, να λάβουμε την κρατική άδεια λειτουργίας και έτσι άρχισε να λειτουργεί μέσα στη φετινή χρονιά. Διαθέτουμε επίσης δύο σχολεία στην Μπραζαβίλ, στο γειτονικό Κονγκό, καθώς και μία κλινική, η οποία κατασκευάστηκε χάρη στη βοήθεια πολλών πιστών, μεταξύ των οποίων και αρκετοί από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλοί άνθρωποι συνέβαλαν οικονομικά ώστε να δημιουργηθεί. Σήμερα η κλινική είναι πλήρως εξοπλισμένη και λειτουργεί κανονικά στην Κανανγκά. Υπεύθυνος είναι ο ορθόδοξος ιατρός Δρ. Patrick Kamfufu, μαζί με έξι βοηθούς υγείας, οι οποίοι πραγματοποιούν βασικές ιατρικές πράξεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη φροντίδα των εγκύων και στους τοκετούς, καθώς ο τοκετός αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αιτίες θανάτου γυναικών και νεογνών στο Κονγκό. Έτσι, η κλινική προσφέρει κυρίως βοήθεια στις μητέρες και στα βρέφη.
— Μιλήσαμε για τη διάδοση του Ευαγγελίου και για την ανάπτυξη της Ορθοδοξίας στο Κονγκό. Θα ήθελα να σας ρωτήσω αν υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι σωστό να προσπαθεί κανείς να διαδώσει την Ορθοδοξία και άλλες όπου αυτό δεν είναι σωστό. Συχνά ακούμε ιστορίες για ανθρώπους που ανεβαίνουν πάνω σε μια καρέκλα ή σε κάποιο σημείο μιας πλατείας, σηκώνουν μια Βίβλο και αρχίζουν να κηρύττουν δυνατά μπροστά στο πλήθος. Ποια θεωρείτε ότι είναι η καλύτερη μέθοδος όταν κάποιος επιθυμεί να οδηγήσει έναν λαό στην Ορθοδοξία;
— Στην Αφρική βλέπει κανείς αρκετές τέτοιες εικόνες. Ακόμη και μέσα σε ένα λεωφορείο μπορεί κάποιος να σηκωθεί όρθιος και να αρχίσει να «δίνει τη μαρτυρία του», όπως συνηθίζουν να λένε. Όμως αυτός δεν υπήρξε ποτέ ο τρόπος της Ορθοδοξίας. Η Ορθοδοξία πάντοτε έλεγε: «Έλα και δες.» Έλα στις ακολουθίες μας. Δες πώς προσευχόμαστε. Γνώρισε τη θεολογία μας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν συνήθισε ποτέ να πηγαίνει από σπίτι σε σπίτι χτυπώντας πόρτες, όπως κάνουν οι Μορμόνοι ή οι Μάρτυρες του Ιεχωβά. Δεν ήταν ποτέ αυτή η παράδοσή της. Ίσως κάποιος να θεωρεί ότι θα έπρεπε να είναι έτσι· δεν γνωρίζω. Εκείνο που γνωρίζω είναι ότι η Ορθοδοξία είναι κάτι βαθιά βιωματικό. Φυσικά διαθέτουμε και τη θεολογία μας, όμως ακόμη σημαντικότερη είναι η εμπειρία της πίστεως. Η λατρεία μας. Η προσευχή μας. Μέσα από την προσευχή ενωνόμαστε με τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Μέσα από τη λατρεία μετέχουμε στη θεία ζωή. Αυτή η εμπειρία είναι που αγγίζει τις ψυχές περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Ιδιαίτερα στην Αφρική. Θα το παρατηρήσατε και εσείς στην Κένυα. Κατά τη διάρκεια των ακολουθιών όλοι γνωρίζουν σχεδόν τα πάντα απ' έξω. Ιδίως τη Θεία Λειτουργία και τον Όρθρο. Όλοι ψάλλουν μαζί. Ίσως η μουσική να μην είναι πάντοτε άψογη από καλλιτεχνική άποψη, όμως είναι γεμάτη καρδιά. Συμμετέχουν όλοι. Δεν συμβαίνει όπως στην Ελλάδα, όπου συνήθως ψάλλουν οι ψάλτες και το εκκλησίασμα παραμένει περισσότερο σιωπηλό. Στην Αφρική ολόκληρη η κοινότητα συμμετέχει ενεργά. Και αυτό αποτελεί ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της ιεραποστολής. Υπάρχουν αμέτρητοι δρόμοι μέσα από τους οποίους ο Θεός οδηγεί έναν άνθρωπο στην Εκκλησία. Γνώρισα Εβραίους που πίστεψαν στον Χριστό διαβάζοντας τον Ντοστογιέφσκι. Γνώρισα άλλους που μπήκαν τυχαία μια μέρα σε έναν Ορθόδοξο ναό και ένιωσαν ότι κάτι συγκλόνισε την ψυχή τους. Άλλοι οδηγήθηκαν στην Ορθοδοξία μέσα από τη μελέτη της ιστορίας της Εκκλησίας και ανακάλυψαν ότι η ιστορική Εκκλησία είναι η Ορθοδοξία. Ο Θεός εργάζεται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους.
— Πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι μπορούν να ταυτιστούν με την ακόλουθη κατάσταση. Πολλοί ζουν σε οικογένειες όπου είναι οι μόνοι Ορθόδοξοι. Τα αδέλφια τους μπορεί να μην είναι Ορθόδοξα, ούτε οι γονείς τους. Είναι φυσικό, αν κάποιος είναι Ορθόδοξος Χριστιανός, να επιθυμεί και οι αγαπημένοι του να γνωρίσουν την Ορθοδοξία. Τι θα συμβουλεύατε έναν άνθρωπο που είναι ο μόνος Ορθόδοξος μέσα στην οικογένειά του; Πώς θα πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση;
— Στην Αφρική αυτή είναι μάλλον σπάνια περίπτωση. Οι οικογένειες είναι τόσο δεμένες μεταξύ τους, ώστε είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα μόνο μέλος να ακολουθήσει έναν τόσο διαφορετικό δρόμο μόνο του. Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι εξαιρετικά ισχυροί. Αν, για παράδειγμα, ο αδελφός σου πεθάνει και αφήσει πίσω του ορφανά παιδιά, θεωρείται αυτονόητο ότι θα τα πάρεις στο σπίτι σου. Αν οι ηλικιωμένοι γονείς σου ή ακόμη και ένας θείος ή μία θεία δεν μπορούν πλέον να φροντίσουν τον εαυτό τους, είναι αδιανόητο να τους εγκαταλείψεις ή να τους στείλεις σε κάποιο ίδρυμα. Θα τους δεχθείς στο σπίτι σου. Οι οικογένειες είναι πολύ ενωμένες, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σήμερα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και, σε μικρότερο βαθμό, στην Αμερική. Για έναν νέο άνθρωπο που γίνεται Ορθόδοξος μέσα σε μια οικογένεια που δεν είναι Ορθόδοξη, η κατάσταση είναι πράγματι δύσκολη. Ακόμη και πρακτικά ζητήματα, όπως η νηστεία ή η συμμετοχή στη λατρευτική ζωή, μπορούν να δημιουργήσουν δυσκολίες. Ωστόσο, αυτή είναι μια δοκιμασία που καλείται να υπομείνει. Ας θυμάται τους αγίους μάρτυρες των πρώτων αιώνων. Πολλοί από αυτούς μαρτύρησαν εξαιτίας των ίδιων των γονέων ή των συγγενών τους, επειδή επέλεξαν να ακολουθήσουν τον Χριστό. Δεν υπάρχει εύκολη λύση. Όπως λέω συχνά, ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί.» Δεν υποσχέθηκε ποτέ μια εύκολη ζωή. Υποσχέθηκε ανεκτίμητα αγαθά και πράγματι τα προσφέρει. Όχι όμως μια ζωή χωρίς σταυρό.
— Θα ήθελα επίσης να σας ρωτήσω σχετικά με τον γάμο. Ποια είναι η γνώμη σας για ανθρώπους που βρίσκονται σε μια σχέση με κάποιον μη Ορθόδοξο, έχοντας την ελπίδα ότι αργότερα θα τον οδηγήσουν στην Ορθοδοξία;
— Όπως γνωρίζετε, η Εκκλησία μας δεν τελεί γάμους μεταξύ Ορθοδόξων και μη Ορθοδόξων. Αυτή είναι η αρχή που ακολουθούμε σύμφωνα με τους ιερούς κανόνες της Εκκλησίας. Γνωρίζω ότι στο παρελθόν υπήρξαν περιπτώσεις — είτε στη Ρωσική Εκκλησία της Διασποράς, όπου σε αυτό το θέμα δεν τηρείται πάντοτε η ίδια αυστηρότητα, είτε μεταξύ των νεοημερολογιτών — όπου κάποιοι σκέφτηκαν: «Ας παντρευτούμε πρώτα και σιγά σιγά ο σύζυγος ή η σύζυγος θα γίνει Ορθόδοξος.» Καμιά φορά αυτό πράγματι συμβαίνει. Όμως, από την εμπειρία μου, συμβαίνει μάλλον σπάνια. Αντίθετα, όταν ένας Ορθόδοξος εξηγεί ξεκάθαρα στον μελλοντικό σύζυγο ή στη μελλοντική σύζυγό του ότι η Ορθοδοξία αποτελεί το πιο ουσιαστικό στοιχείο της ζωής του και ότι δεν μπορεί να φανταστεί έναν γάμο με κάποιον που δεν συμμερίζεται αυτή τη θεμελιώδη πίστη, τότε πολλές φορές ο άλλος αρχίζει να εξετάζει σοβαρά την Ορθοδοξία. Ίσως αρχικά το κάνει από αγάπη προς το πρόσωπο που πρόκειται να παντρευτεί. Στη συνέχεια όμως συχνά πείθεται ότι αυτή είναι πράγματι η αλήθεια και ότι αυτή είναι η σωστή βάση για έναν χριστιανικό γάμο. Όπως είπα, γνωρίζω μία ή δύο περιπτώσεις όπου ο μη Ορθόδοξος σύζυγος έγινε Ορθόδοξος μετά τον γάμο. Γνωρίζω όμως πολύ περισσότερες περιπτώσεις όπου αυτό δεν συνέβη.
— Υπάρχει ακόμη ένα θέμα που θα ήθελα να σας θέσω. Γνωρίζω ανθρώπους που είναι οι μόνοι Ορθόδοξοι στην οικογένειά τους και οι γονείς ή άλλοι συγγενείς τους πέθαναν χωρίς να βαπτισθούν Ορθόδοξοι. Τι θα λέγατε σε αυτούς τους ανθρώπους για να τους παρηγορήσετε; Για παράδειγμα, αν ένας άνθρωπος έχασε τον πατέρα του χωρίς εκείνος να έχει γίνει Ορθόδοξος, τι μπορεί να του δώσει ελπίδα;
— Εκείνο που μπορούμε και οφείλουμε να κάνουμε είναι να προσευχόμαστε και να ελεούμε υπέρ των ψυχών εκείνων που έφυγαν από αυτή τη ζωή χωρίς να γίνουν Ορθόδοξοι. Αυτό είναι το χρέος μας. Τους αφήνουμε στα χέρια του Θεού. Γνωρίζουμε ότι δεν επιτρέπεται να μνημονεύονται επισήμως στις λειτουργικές προσευχές της Εκκλησίας. Ωστόσο, όταν πηγαίνουμε στον ναό μπορούμε να ανάβουμε ένα κερί γι' αυτούς. Μπορούμε να προσευχόμαστε γι' αυτούς μέσα στην καρδιά μας. Και πρέπει να το κάνουμε. Μπορούμε επίσης να προσφέρουμε ελεημοσύνη στη μνήμη τους. Δεν είμαστε εμείς οι κριτές. Ο μόνος Κριτής είναι ο Θεός. Γνωρίζουμε τα λόγια του Ευαγγελίου: «Όποιος πιστέψει και βαπτισθεί θα σωθεί.» Ή, καλύτερα, έχει τη δυνατότητα να σωθεί. Τα λόγια αυτά τα είπε ο ίδιος ο Κύριός μας και δεν έχουμε δικαίωμα να τα αλλάξουμε. Γνωρίζουμε όμως επίσης ότι οι προσευχές των δικαίων μπορούν να ωφελήσουν ακόμη και εκείνους που έφυγαν από αυτή τη ζωή χωρίς το βάπτισμα. Αυτό ακριβώς κάνω και εγώ. Διότι ούτε ο πατέρας μου ούτε η μητέρα μου βαπτίστηκαν Ορθόδοξοι.
— Κατά τη διάρκεια της ιεραποστολικής σας διακονίας, σας έχει συμβεί ποτέ να σας προσβάλουν δημόσια; Για παράδειγμα, ενώ μιλούσατε σε κάποιον ή βρισκόσασταν σε έναν ναό, να σηκώθηκε κάποιος και να άρχισε να σας επιτίθεται λεκτικά;
— Περιστασιακά, ναι. Όμως, παραδόξως, περισσότερο από ανθρώπους που αυτοαποκαλούνται Ορθόδοξοι, παρά από μη Ορθοδόξους. Δεν θυμάμαι να έχω δεχθεί τέτοια συμπεριφορά από μουσουλμάνους ή από ανθρώπους άλλων θρησκειών. Έχω επισκεφθεί πολλές φορές την Τουρκία, για παράδειγμα, και πάντοτε με αντιμετώπισαν με σεβασμό. Ποτέ δεν θυμάμαι να άκουσα υβριστικά σχόλια ή να αντιμετώπισα κάποια εχθρική συμπεριφορά. Οι δυσάρεστες αντιδράσεις προέρχονται κυρίως από εκείνους που αποκαλώ «νεωτεριστές Ορθοδόξους». Για μένα αυτό αποτελεί θλιβερό φαινόμενο, γιατί πιστεύω ότι κατά βάθος αισθάνονται έλεγχο της συνειδήσεώς τους για όσα κάνουν και για την απομάκρυνσή τους από την Παράδοση της Ορθοδοξίας. Γι' αυτό και η δική μας μαρτυρία τούς ενοχλεί. Από ανθρώπους άλλων θρησκειών, όμως, δεν θυμάμαι να έχω αντιμετωπίσει κάτι παρόμοιο.
— Σήμερα σχεδόν όλοι έχουν ένα κινητό τηλέφωνο με κάμερα και πολλές φορές καταγράφουν τέτοιες συζητήσεις. Ίσως να έχετε δει σχετικά βίντεο, όπου κάποιος πλησιάζει έναν χριστιανό και του λέει: «Αφού είσαι τόσο καλός χριστιανός, γιατί δεν τηρείς αυτό που γράφει η Βίβλος;» Και όλη η συζήτηση καταγράφεται. Γνωρίζω προσωπικά ανθρώπους που βρέθηκαν σε μια τέτοια δύσκολη θέση, προσπαθώντας να υπερασπιστούν την πίστη τους ενώ κάποιος τους βιντεοσκοπούσε. Μερικές φορές μάλιστα τους θέτουν ερωτήματα στα οποία δεν γνωρίζουν την απάντηση. Τι θα συμβουλεύατε έναν Ορθόδοξο που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση;
— Το πρώτο που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι δεν είναι ντροπή να πούμε: «Δεν γνωρίζω.» Στη σημερινή εποχή πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι πρέπει να έχουν απάντηση για τα πάντα. Δεν είναι έτσι. Ακόμη και οι μεγαλύτεροι θεολόγοι δεν γνωρίζουν τα πάντα. Είναι πολύ προτιμότερο να πει κανείς με ειλικρίνεια: «Δεν ξέρω. Θα το μελετήσω και θα επανέλθω.» παρά να δώσει μια πρόχειρη ή λανθασμένη απάντηση. Επιπλέον, δεν πρέπει να παρασυρόμαστε σε ατελείωτες αντιπαραθέσεις. Η Αγία Γραφή μάς προτρέπει να είμαστε πάντοτε έτοιμοι να απολογηθούμε για την πίστη μας, αλλά αυτό πρέπει να γίνεται «με πραότητα και φόβο Θεού». Δεν χρειάζεται να φωνάζουμε ούτε να προσπαθούμε να νικήσουμε τον άλλον σε μια λεκτική διαμάχη. Σκοπός μας δεν είναι να κερδίσουμε μια συζήτηση. Σκοπός μας είναι να βοηθήσουμε μια ψυχή. Πολλές φορές ο άνθρωπος που κάνει τις ερωτήσεις δεν ενδιαφέρεται πραγματικά να μάθει. Θέλει απλώς να δημιουργήσει εντυπώσεις ή να μας φέρει σε δύσκολη θέση. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει λόγος να συνεχίζεται η συζήτηση. Ο ίδιος ο Χριστός, όταν κατάλαβε ότι κάποιοι δεν ζητούσαν την αλήθεια αλλά προσπαθούσαν μόνο να Τον παγιδεύσουν, δεν απαντούσε πάντοτε στις ερωτήσεις τους. Το ίδιο βλέπουμε και στους Αγίους Πατέρες. Πρέπει λοιπόν να έχουμε διάκριση. Να καταλαβαίνουμε πότε κάποιος αναζητά πραγματικά την αλήθεια και πότε απλώς επιδιώκει μια αντιπαράθεση. Όταν υπάρχει ειλικρινής αναζήτηση, αξίζει να αφιερώσουμε χρόνο. Όταν όμως υπάρχει μόνο διάθεση φιλονικίας, είναι προτιμότερο να αποχωρήσουμε με ειρήνη. Η καλύτερη απολογία της πίστεως δεν είναι πάντοτε τα λόγια. Είναι η ζωή μας. Αν ο άνθρωπος βλέπει έναν χριστιανό που ζει με αγάπη, ταπείνωση, υπομονή και ειρήνη, αυτό αποτελεί πολύ ισχυρότερη μαρτυρία από οποιοδήποτε επιχείρημα. Η αγιότητα πείθει περισσότερο από τη ρητορική. Και αυτό είναι το ουσιαστικό έργο του ευαγγελισμού.
(συνεχίζεται)
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ, ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:
ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ''ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''
