A

A

† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)

† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)
† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ Γ.Ο.Χ.ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΟΙΩΤΙΑΣ κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ Γ.Ο.Χ.ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΟΙΩΤΙΑΣ κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 14 Ιουνίου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ Β´ ΜΑΤΘΑΙΟΥ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)


γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

   Χαίρετε! Χαίρετε ὅπως χάρηκαν οἱ ἁπλοὶ ψαράδες στὸ σημερινὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα, οἱ ἀγράμματοι -πλὴν ὅμως πλήρεις ἀγάπης- ἄνθρωποι τοῦ μόχθου, ὅταν ἄκουσαν ἀπὸ τὰ θεϊκὰ χείλη: «Ἀκολουθῆστε με καὶ ἀπὸ ἁλιεῖς ἰχθύων θὰ σᾶς κάνω ἁλιεῖς ἀνθρώπων».

    σημερινὴ Κυριακὴ συνδέεται ἄρρηκτα μαζὶ μὲ τὶς δύο προηγούμενες σὲ μία ἀντίθετη πορεία στὸν χρόνο, ἀπὸ τὴν κατάληξη τῶν Ἀποστόλων, ἕως τὴν ἀρχή τους. Τὴν Κυριακὴ τῆς Πεντηκοστῆς εἴδαμε τοὺς ἀγραμμάτους Μαθητὲς νὰ δέχονται τὴν ἐπιφοίτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ νὰ καθίστανται πάνσοφοι φωστῆρες τῆς οἰκουμένης. Τὴν δὲ Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων ἀκούσαμε ἀπὸ τὸν Κύριο ὅτι ὅσοι ἐγκατέλειψαν σπίτια, γονεῖς, ἀδέλφια καὶ ὁτιδήποτε ἄλλο βιοτικὸ ἕνεκεν τῆς ἀγάπης πρὸς Ἐκεῖνον θὰ λάβουν ἑκατονταπλασίονα καὶ θὰ κληρονομήσουν αἰώνια ζωή. Τότε ὁ Πέτρος εἶχε πεῖ στὸν Κύριο «Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι». Σήμερα, λοιπόν, μαθαίνουμε τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο οἱ Ἀπόστολοι ἀκολούθησαν τὸν Χριστό. 

    Χριστός μας στὴν προκυμαία τῆς Γαλιλαίας προσκάλεσε τοὺς ἁλιεῖς, οἱ ὁποῖοι βρίσκονταν ἐν ὥρᾳ ἐργασίας, νὰ Τὸν ἀκολουθήσουν καὶ θὰ τοὺς ἀναδείκνυε ἁλιεῖς ἀνθρώπων, ὥστε νὰ ἑλκύουν ἀπὸ τὴν θάλασσα τοῦ κόσμου καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀνθρώπινες ψυχὲς καὶ νὰ τὶς προσφέρουν στὸν Θεό. Χωρὶς πολλὰ λόγια, χωρὶς νὰ ἔχουν δεῖ μεγάλα θαύματα, χωρὶς νὰ ξέρουν τὴν κατάληξή τους ἢ ἂν θὰ ἔχουν φαγητὸ ἢ νερό, οἱ τέσσερεις ψαράδες τὰ ἄφησαν ὅλα -μὲ τὴν ἀπόλυτη ἔννοια τῆς λέξης- καὶ ἀκολούθησαν τὸν Κύριο. Ὁ Πέτρος ἦταν οἰκογενειάρχης. Ἄφησε, ὅμως, τὴν οἰκογένειά του καὶ ἔγινε Ἀπόστολος. Ὁ Ἰάκωβος καὶ ὁ Ἰωάννης ἄφησαν τὸν πατέρα τους νὰ συνεχίσει χωρὶς τὴν βοήθειά τους τὸ οἰκογενειακὸ βιοποριστικὸ ἐπάγγελμα καὶ ἔγιναν Ἀπόστολοι. Ἐπίσης, ὁ Ἰωάννης ἦταν μικρὸς στὴν ἡλικία. Τίποτα δὲν τοῦς στάθηκε ἐμπόδιο -ἢ καλύτερα τίποτα δὲν πρόβαλαν ὡς ἐμπόδιο- καὶ ἀκολούθησαν τὸν Κύριο. Σημειωτέον ὅτι αὐτὸ ποὺ ἀκούσαμε ἐμεῖς τὴν παρελθοῦσα Κυριακή: «πᾶς ὅς ἀφῆκεν οἰκίας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ πατέρα ἢ μητέρα ἢ γυναίκα ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει», οἱ πρώην ψαράδες δὲν τὸ εἶχαν ἀκούσει. Παρὰ ταῦτα, ἐντελῶς πηγαῖα, ἐντελῶς αὐθόρμητα, ἔγιναν Μαθητές Του. 

   Βεβαίως, δὲν θὰ γίνονταν μὲ τόση εὐκολία μαθητὲς ὁποιουδήποτε τοὺς καλοῦσε. Αὐτὸ ποὺ τοὺς ἔκανε στὴν προκειμένη περίπτωση νὰ τὰ ἀφήσουν ὅλα πίσω δίχως δεύτερη σκέψη ἦταν ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ. Ὁ Δεσπότης Χριστὸς εἶχε μιλήσει στὴν καρδιά τους καὶ ἐκεῖνοι, ἐπειδὴ εἶχαν ἁγνὴ καρδιά, εἶχαν κατανοήσει ὅτι ὁ Ἰησοῦς δὲν εἶναι ἕνας ἁπλὸς ἄνθρωπος. 

   Οἱ Ἀπόστολοι ἐμπιστεύθηκαν τὸν Κύριο γιὰ αὐτὸ ὁ Κύριος τοὺς τίμησε σὲ τόσο μεγάλο βαθμό, κάνοντας τὴν μεγαλύτερη ἀνατροπή. Γιὰ τὸ ὕψιστο ἔργο τῆς διάδοσης τοῦ Εὐαγγελίου δὲν ἐπέλεξε ἐπιστήμονες καὶ ρήτορες.  Ἀνερμήνευτο τὸ Θέλημά Του, ἀλλὰ στοχευμένο καὶ πάνσοφο.Ἐπέλεξε ἐκείνους ποὺ ἦταν ἀσήμαντοι στὰ μάτια τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ πολὺ σημαντικοὶ στὰ δικά Του μάτια. Τοὺς ἐπέλεξε καὶ τοὺς ἀνέδειξε ρήτορες καὶ σοφούς, δείχνοντας σὲ ὅλους μας τὴν παντοδυναμία Του. «Ὅπου γὰρ βούλεται Θεὸς νικᾶται φύσεως τάξις».

   Ποιό εἶναι, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, τὸ νόημα ὅσων ἀκούσαμε σήμερα; 

   Οἱ Μαθητὲς γιὰ νὰ φθάσουν στὴν αἴγλη στὴν ὁποία τοὺς εἴδαμε τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς πρῶτα ἀποφάσισαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν προηγούμενη ζωή τους καὶ νὰ ἀκολουθήσουν τὸν Κύριο. Ὁ Κύριός μας δὲν ζητᾶ ἀπὸ ὅλους νὰ ἐγκαταλείψουν τὶς οἰκογένειές τους ἢ ὅλα τους τὰ ὑπάρχοντα, διότι κάπου μέσα στὸ Εὐαγγέλιο ἀναφέρει ὅτι «οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον τοῦτον». Αὐτό, ὅμως, ποὺ ἀπαιτεῖ ἀπὸ ἐκείνους ποὺ θέλουν νὰ Τὸν προσεγγίσουν εἶναι νὰ Τὸν ἐμπιστεύονται καὶ νὰ Τὸν ἀγαποῦν περισσότερο ἀπὸ κάθε τὶ ἄλλο καὶ νὰ ἐκφράζουν αὐτὴ τὴν ἀγάπη ἔμπρακτα, μὲ πνεῦμα θυσιαστικό. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐγκατάλειψη τῆς οἰκογένειας ἢ τῆς περιουσίας, αὐτὸ ποὺ ὁ Χριστὸς ζητᾶ ἀπὸ τὸν καθένα μας, ὅλοι μποροῦμε νὰ τὸ πετύχουμε, καὶ ὡς ἐκ τούτου, δὲν ὑπάρχουν δικαιολογίες. 

   ς ἐμπιστευθοῦμε, λοιπόν, τὸν Κύριο, ὥστε καὶ ὁ Κύριος νὰ μᾶς ἐμπιστευθεῖ. Οἱ Ἀπόστολοι -ὅλοι ἐκτὸς ἀπὸ ἕναν- Τὸν ἐμπιστεύθηκαν, μὲ ἀποτέλεσμα ὅλα ὁ Θεὸς νὰ τὰ κατευθύνει στὴ ζωή τους καὶ νὰ τοὺς ἀναδείξει μεγάλους. Ἐκεῖνος, ὅμως, ὁ ἕνας ποὺ δὲν ἐμπιστεύθηκε τὸν Διδάσκαλό του, γκρεμίστηκε. Καὶ ἔτσι γκρεμίζονται διαχρονικὰ ὅσοι δὲν ἐμπιστεύονται. Ὅσοι, πάλι, δείχνουν ἐμπιστοσύνη, ἀγάπη καὶ αὐταπάρνηση, τοὺς ἀναμένει ἡ τιμὴ ποὺ ἔλαβαν οἱ Ἀπόστολοι. 

Αὐτῶν ἁγίαις πρεσβείαις, Χριστέ, ὁ Θεός, ὁδήγησέ μας στὸ Θέλημά Σου. Ἀμήν!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Δευτέρα 25 Μαΐου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΤΗΣ Α´ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970

 

γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, 

            Σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τὴν μνήμη τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Α’ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, μέσῳ τῆς ὁποίας διατρανώθηκε τὸ συνοδικὸ σύστημά της. Ἡ Ἐκκλησία ἀντιμετωπίζει τὰ προβλήματά της μὲ τὴν Σύνοδο τῶν Ἱεραρχῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ κατεξοχὴν Διάδοχοι τῶν Ἀποστόλων, ἀποφασίζουν βάσει τῶν Ἱερῶν Κανόνων καὶ κινοῦνται μὲ τὴν φώτιση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἔτσι λειτουργεῖ τὸ συνοδικὸ σύστημα τῆς Ἐκκλησίας διὰ μέσου τῶν αἰώνων.

            Σημαντικὸς κανόνας ποὺ θέσπισε ἡ Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος ὑπῆρξε ἡ καθιέρωση τοῦ Πασχαλίου, ἡ Ἡμερομηνία, δηλαδή, ἑορτασμοῦ τοῦ Πάσχα. Σύμφωνα μὲ τὸν κανόνα αὐτόν, τὸ Πάσχα κυμαίνεται ἀπὸ 23 Μαρτίου ἕως 25 Ἀπριλίου.

             Α’ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καταδίκασε τὴν αἵρεση τοῦ παράφρονα Ἀρείου. Ὁ Ἄρειος ἦταν ἕνας ταλαντοῦχος καὶ μορφωμένος κληρικός. Τί μποροῦν, ὅμως, νὰ προσφέρουν τὰ τάλαντα καὶ ἡ μόρφωση ὅταν δὲν ὑπάρχει ἡ κατάλληλη πνευματικὴ κατάσταση γιὰ νὰ ἀξιοποιηθοῦν; Ὁ Θεὸς μᾶς προικίζει μὲ τάλαντα, προκειμένου μέσῳ αὐτῶν νὰ ὁδηγηθοῦμε καὶ νὰ ὁδηγήσουμε ψυχὲς σὲ Ἐκεῖνον. Ὁ Ἄρειος, δυστυχῶς, τὰ χρησιμοποίησε γιὰ τὸ ἀτομικό του κέρδος. Ὄντας κληρικὸς τῆς Ἐπισκοπῆς Ἀλεξανδρείας, ποτέ του δὲν σεβάσθηκε, ποτέ του δὲν συμβουλεύθηκε τὸν Ἐπίσκοπό του, Ἅγιο Ἀλέξανδρο. Θεώρησε τὸν ἑαυτό του καλύτερο ἀπὸ ὅλους τοὺς ὑπολοίπους καὶ σχημάτισε πλάνες σχετικὲς μὲ τὴ Θεότητα τοῦ Χριστοῦ μας, τὶς ὁποῖες ἀργότερα κήρυξε δημόσια, παραβαίνοντας κάθε στοιχειώδη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχή. Τὸ «μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε» ἐνσαρκώθηκε στὸ πρόσωπο τοῦ Ἀρείου. Ἡ Σύνοδος κινουμένη στὸ πνεῦμα τῆς ἀγάπης, τὸν ἀναθεμάτισε καθὼς ἦταν σεσηπὸς μέλος, μὲ στόχο τόσο τὴν προστασία τοῦ ποιμνίου, ὅσο καὶ τὴν δική του μετάνοια. Ἡ πνευματικὴ τύφλωσή του, ὡστόσο, δὲν τοῦ ἐπέτρεψε νὰ μετανοήσει. Τὸ τέλος του ἦταν φρικτό.

            Δυστυχῶς, τὸ παράδειγμα τοῦ Ἀρείου πολλοὺς δὲν κατάφερε νὰ τοὺς συνετίσει. Ἀμέτρητοι ἄνθρωποι φίλαρχοι, μὲ πολὺ ἐγωισμό, μὲ ἔπαρση γιὰ τὴν μόρφωσή τους, ἄνθρωποι ποὺ πίστεψαν ὅτι εἶναι ἐξυπνώτεροι καὶ καλύτεροι ἀπὸ τοὺς ὑπολοίπους, ἀναδείχθηκαν αἱρετικοί. Οἱ διάφορες πλάνες ποὺ κήρυξαν ὑστεροῦσαν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο τὴν δυνατότητα νὰ σωθεῖ. Πολλὲς πληγὲς ὑπέστη ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ αὐτούς. Αὐτοί, δυστυχῶς, θὰ ὑπάρχουν ἕως τῆς συντελείας.

            τσι, λοιπὸν, μόλις τὸν περασμένο αἰώνα, ἄνθρωποι πλάνοι, προερχόμενοι ἀπὸ τὴν ὕπουλη Δύση καὶ κινούμενοι μὲ τὶς ἀρχὲς τοῦ οἰκουμενισμοῦ, ἐγκαινίασαν μία νέα μέθοδο προσβολῆς τοῦ Λόγου τῆς Ἀληθείας. Ἡ μέθοδος αὐτὴ εἶναι ἡ λεγόμενη «οἰκουμενικὴ κίνηση» ἡ ὁποία προωθεῖ διαχριστιανικοὺς διαλόγους μὲ κύριο στόχο τὴν ἐξίσωση ὅλων τῶν χριστιανικῶν κοινοτήτων. Τέτοιου εἴδους διάλογοι ὄχι καλὸ δὲν πρόκειται νὰ κάνουν, ὄχι μετάνοια στοὺς αἱρετικοὺς δὲν πρόκειται νὰ προξενήσουν, ἀντιθέτως, πολλὲς φορὲς ἀμβλύνουν καὶ αὐτὸ τὸ ὀρθόδοξο φρόνημα ὥστε νὰ ἀποδέχεται διάφορες αἱρετικὲς δοξασίες. Πρὸς τί, λοιπόν, ἡ συμμετοχή; Ἕνας ἀληθινὸς Ὀρθόδοξος Χριστιανός, ἕνας Ἅγιος, πλημμυρισμένος ἀπὸ Φῶς Χριστοῦ, ἴσως νὰ μὴν χρειαζόταν καθόλου νὰ μιλήσει. Μόνο ἡ ὄψη του θὰ ἦταν ἱκανὴ νὰ προσελκύσει ἀνθρώπους στὴν σωτήρια ὁδὸ τῆς Ὀρθοδοξίας.

            δὼ θέλω νὰ σταθῶ, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί. Ἕνας Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς ἔχει καθῆκον νὰ λάμπει μὲ τὸ φωτεινό του παράδειγμα, σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ ὁ Ὁποῖος λέει: «μὲ τέτοιον τρόπο νὰ λάμψει τὸ φῶς σας ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ὥστε νὰ δοῦν τὰ καλά σας ἔργα καὶ νὰ δοξάσουν τὸν Οὐράνιο Πατέρα». Ἐνδεχομένως, σήμερα νὰ λείπει αὐτὸ τὸ φωτεινὸ παράδειγμα. Ἀλήθεια, ἐμεῖς εἴμαστε Φῶς στὸν κόσμο; Ἀγαποῦμε; Συγχωροῦμε; Ἀγωνιζόμαστε νὰ κρατοῦμε τὴν πίστη μας; Τὴν ὁμολογοῦμε ὅταν οἱ καταστάσεις τὸ ζητοῦν, ἢ κωφεύουμε;

            σον ἀφορᾶ δὲ τὸ ζήτημα τῆς ὁμολογίας, αὐτή, ἐνδεχομένως, ἔχει παρερμηνευθεῖ. Ὁμολογοῦμε Χριστὸ ὄχι μόνο μὲ τὸ νὰ λέμε ἢ νὰ φωνάζουμε ὅτι εἴμαστε Ὀρθόδοξοι, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ νὰ ζοῦμε ὡς Ὀρθόδοξοι, δηλαδὴ συνδυάζοντας ἁρμονικὰ τὴν ὀρθὴ καὶ ἀκέραιη πίστη μὲ τὰ ἔργα τῆς ἀγάπης. Ὁ Χριστὸς εἶπε νὰ μὴν ἀλλάξουμε ἰώτα ἕν, ἀλλὰ αυτὸ τὸ ἰώτα δὲν ἀφορᾶ μόνο τὴν πίστη, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγάπη, τὴν συγχώρεση, τὴν νηστεία καὶ τόσα ἄλλα.

       σοι πιστεύουμε ὅτι εἴμαστε τέκνα τῆς Μίας, Ἁγίας, Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, ὀφείλουμε νὰ γίνουμε Φῶς. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες ἦταν Φῶς. Οὐδέποτε φέρθηκαν ἀναρχικά. Γνώριζαν νὰ κάνουν ὑπακοὴ στὴν ἐκκλησιαστικὴ ἀρχή. Οὐδέποτε φέρθηκαν μὲ ἀσέβεια. Γνώριζαν νὰ τιμοῦν καὶ νὰ σέβονται πρωτίστως τὸν Θεὸ καὶ ἔπειτα τοὺς ἀνθρώπους ποὺ κλήθηκαν νὰ διακονήσουν. Οὐδέποτε φέρθηκαν ἰδιοτελῶς. Γνώριζαν νὰ θυσιάζονται ἀνὰ πάσα ὥρα καὶ στιγμὴ γιὰ τὴν δόξα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰώνας. Ἀμήν.

Βοήθεια μας οἱ Ἅγιοι Πατέρες!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Κυριακή 17 Μαΐου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΤΥΦΛΟΥ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970

 

γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, 

            Χριστὸς Ἀνέστη!

            Στὸ σημερινὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα βλέπουμε νὰ περνᾶ ὁ Χριστός μας κοντὰ ἀπὸ ἕναν ἐκ γενετῆς τυφλό καὶ οἱ Μαθητὲς νὰ κάνουν μία παράξενη ἐρώτηση: ποιός ἁμάρτησε, αὐτὸς ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ γιὰ νὰ γεννηθεῖ τυφλός; Οἱ Μαθητὲς θεώρησαν τὴν ἐκ γενετῆς τύφλωση ὡς τιμωρία ἀπὸ τὸν Θεὸ λόγῳ κάποιας ἁμαρτίας. Τὸ νὰ ἁμάρτησαν, λοιπόν, οἱ γονεῖς εἶναι ἐν μέρει κατανοητό. Ἡ θεωρία, ὅμως τοῦ νὰ ἁμάρτησε τὸ παιδὶ πρὶν ἀκόμη γεννηθεῖ ὀφείλεται σὲ πλάνες μεταξὺ τῶν Ἰουδαίων ποὺ ἀφοροῦσαν τὴν μετενσάρκωση ἢ τὴν δυνατότητα τοῦ παιδιοῦ νὰ ἁμαρτήσει ὄντας μέσα στὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας.

        Εἶναι χαρακτηριστικὸ τῶν περισσότερων ἀνθρώπων, ὅταν ἔρχονται ἀντιμέτωποι μὲ κάποια ἀσθένεια, ἢ κάποιο γενικότερο πρόβλημα, νὰ λένε αὐτὸ τὸ «γιατί;». Τὸ «γιατί σὲ ᾽μένα, Θεέ μου» ἀκούγεται, πράγματι, συχνά. Γιὰ νὰ τερματίσει αὐτὲς τὶς ἀπορίες καὶ τὰ παράπονα ὁ Χριστὸς λέει ὅτι κανένας δὲν ἁμάρτησε. Ἡ ἀσθένεια τοῦ ἀνθρώπου ὑφίσταται γιὰ νὰ φανερωθοῦν τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ πάνω του. Ἔτσι πρέπει νὰ βλέπει ὁ καθένας μας τὰ προβλήματά του. Ὡς ἕναν Σταυρὸ ποὺ μὲ λίγη ὑπομονὴ θὰ φέρει τὴν Ἀνάσταση, ὡς μία αἰτία γιὰ νὰ δοξάζεται ὁ Θεὸς μέσῳ τῆς καρτερίας μας.  Ὄχι ὡς τιμωρία ἀπὸ τὸν Θεό. Ὁ Θεὸς εἶναι μὲν Δίκαιος, ἀλλὰ ὄχι τιμωρός.

             Συνεχίζει ὁ Χριστός, λέγοντας: πρέπει νὰ ἐργάζομαι ὅσο εἶναι μέρα, διότι θὰ ἔρθει κάποτε ἡ νύχτα καὶ κανένας δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ἐργάζεται. Ὅταν εἶμαι στὸν κόσμο, εἶμαι Φῶς τοῦ κόσμου. Παίρνοντας τὰ λόγια αὐτὰ ὁ Ὑμνωδός, στὸ δοξαστικὸ τῶν Ἀποστίχων τοῦ Ἐσπερινοῦ ἀποκαλεῖ τὸν Χριστὸ «τῆς Δικαιοσύνης Ἥλιο νοητό». Αὐτός, λοιπόν, ὁ Ἥλιος τῆς Δικαιοσύνης λέει ὅτι πρέπει νὰ ἐργάζεται δίχως ἀναβολές, δίχως παύσεις, διότι ὁ καιρὸς περνάει καὶ ἔρχεται ἡ νύχτα καὶ ὅσο εἶναι στὸν κόσμο πρέπει νὰ ἁπλώνει συνεχῶς καὶ μόνο τὸ Φῶς. Τὰ λόγια αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ λάβουμε πολὺ σοβαρὰ ὑπ’ ὄψιν ὅσοι ἀφήνουμε γιὰ αὔριο τὴν ἕνωσή μας μὲ τὸν Θεὸ καὶ ὅσοι τὴ μιὰ πράττουμε φωτεινὰ καὶ τὴν ἄλλη σκοτεινὰ ἔργα. Ὁ Θεὸς μᾶς ἔδωσε τὸ σήμερα γιὰ νὰ ἐργαστοῦμε τὰ ἔργα τοῦ Φωτός. Τὸ αὔριο μπορεῖ καὶ νὰ μὴ μᾶς τὸ δώσει.

             Ἔρχεται στὸ σημεῖο αὐτὸ ἡ ποθητὴ στιγμὴ τῆς θεραπείας. Ὁ Χριστὸς προβαίνει σὲ μία συμβολικὴ κίνηση. Ἀναμειγνύει σάλιο μὲ χῶμα καὶ χρίει τὰ μάτια τοῦ τυφλοῦ. Γιατί τὸ κάνει; Γιατί ἐνῷ τὶς ἄλλες φορὲς θεράπευσε παράλυτους, κωφούς, δαιμονισμένους καὶ ἀνέστησε νεκροὺς μόνο μὲ ἕνα Του λόγο, τώρα ἀλείφει μὲ λάσπη τὰ μάτια τοῦ ἀσθενῆ; Ἀρχικά, γιὰ νὰ ὑποδείξει ὅτι εἶναι ὁ Πλάστης, Ἐκεῖνος ποὺ μᾶς δημιούργησε ἀπὸ χῶμα καὶ νερό. Ἔπειτα, γιὰ νὰ θυμίσει στὸν καθένα μας ὅτι εἴμαστε ἀπὸ χῶμα καὶ στὸ χῶμα θὰ ξαναβρεθοῦμε. Ἂν χαράξουμε καλὰ στὴν καρδιά μας ὅτι σὲ λίγο καιρὸ -γρήγορα ἢ γρηγορότερα- θὰ βρεθοῦμε στὸ χῶμα, θὰ μπορέσουμε μὲ περισσότερη εὐκολία νὰ στρέψουμε τὰ μάτια μας πρὸς τὸ Φῶς. 

          Ἔπειτα ἀπὸ τὴν συμβολικὴ αὐτὴ κίνηση, ὁ Χριστὸς προστάζει τὸν τυφλὸ νὰ νίψει τὸ πρόσωπό του στὴν κολυμβήθρα τοῦ Σιλωάμ. Κάνοντας αὐτὸ μὲ ἀδιάκριτη ὑπακοή, ὁ τυφλὸς θεραπεύθηκε καὶ ἄρχισε νὰ βλέπει. Ἂν τόσο πολὺ ὠφελήθηκαν οἱ ὀφθαλμοί του ἀπὸ τὴν κολυμβήθρα τοῦ Σιλωάμ, φαντασθεῖτε τὴν ὠφέλεια ποὺ λαμβάνουμε ψυχῇ καὶ σώματι ἐμεῖς ποὺ ὁλόκληροι βαπτιζόμαστε στὴν κολυμβήθρα τῆς Ἐκκλησίας. 

            Τὴν θεραπεία τοῦ ἄλλοτε τυφλοῦ ἀκολούθησε ἕνας καταιγισμὸς ἐρωτήσεων ἀπὸ τοὺς ὑποκριτὲς Φαρισαίους. Πῶς σοῦ ἄνοιξε τοὺς ὀφθαλμοῦς; Τί σοῦ ἔκανε; Τί λὲς γιὰ ἐκεῖνον  ποὺ σὲ θεράπευσε; Τοὺς ἐνόχλησε ὅτι ὁ Χριστὸς ἔφτιαξε πηλὸ ἡμέρα Σαββάτου… Τόσο κακοπροαίρετοι ἦταν. Ὁτιδήποτε ἔκανε ὁ Χριστὸς τὸ ἔβλεπαν μὲ καχυποψία: εἶναι ἀπὸ Θεοῦ; Μήπως θεραπεύει μὲ τὴν δύναμη τοῦ πονηροῦ; Ἐπιζητεῖ τὸν θρόνο τῆς ἐξουσίας; Τί, τέλος πάντων, θέλει; Μέχρι καὶ τοὺς γονεῖς τοῦ ἀνθρώπου κάλεσαν γιὰ νὰ ἐξακριβώσουν τὴν ἐκ γενετῆς τύφλωσή του. Ἀπὸ αὐτοὺς φάνηκε ὅτι, πολλὲς φορές, γιὰ χάρη τοῦ συμφέροντος, κάποιοι εἶναι ἱκανοὶ μέχρι καὶ τὰ παιδιά τους νὰ ἀπαρνηθοῦν. «Τυφλὸς γεννήθηκε. Τώρα τὸ πῶς βλέπει, ἡλικία ἔχει, αὐτὸν ἐρωτήσατε», ἀπάντησαν πλαγίως. 

           Ἐντυπωσιακὸ εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν μάτια καὶ ἔβλεπαν, στὴν πραγματικότητα ἦταν τυφλοί. Ἐνῷ, ἐκεῖνος ποὺ γεννήθηκε τυφλὸς ἔβλεπε μὲ τὰ μάτια τῆς ψυχῆς του τὸ Φῶς τὸ ἀληθινό. Στὶς προσπάθειες τῶν Φαρισαίων νὰ μειώσουν τὸν Ἰατρὸ ψυχῶν καὶ σωμάτων, ὁ πρώην τυφλὸς ἦταν εὐθύς. Μὲ παρρησία τοὺς μίλησε καὶ ὁμολόγησε ὅτι Ἐκεῖνος ποὺ τὸν θεράπευσε δὲν ἦταν ἁπλὸς ἄνθρωπος. Γιὰ αὐτό, τὸν ἔβγαλαν ἔξω. 

            Τὴν εὐγνωμοσύνη του, τὸ θάρρος καὶ τὴν εἰλικρίνεια τοῦ ἰαθέντος τυφλοῦ τὰ τίμησε ὁ Χριστὸς ἐμφανιζόμενος ξανὰ ἐνώπιόν του. «Πιστεύεις στὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ;». «Ποιός εἶναι, Κύριε, γιὰ νὰ πιστέψω σὲ αὐτόν;» καὶ ὁ Χριστὸς τὸν τιμᾶ μὲ τὴν ἀποκάλυψη: «Καὶ τὸν εἶδες, καὶ μιλάει μὲ ἐσένα, Αὐτὸς εἶναι». 

             Εὐχή μου κὶ ἐμεῖς νὰ καταφέρουμε μέσῳ τῆς καλῆς προαίρεσης, τῆς ὑπακοῆς, τῆς εἰλικρίνειας καὶ τῆς ἐν Χριστῷ παρρησίας ποὺ εἶχε ὁ βλέπων τυφλός, νὰ δοῦμε τὸ Φῶς τὸ Ἀληθινό. ληθῶς Ἀνέστη ὁ Κύριος!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

  ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Κυριακή 10 Μαΐου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΑΜΑΡΕΙΤΙΔΟΣ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970

 

γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, 

            Χριστὸς Ἀνέστη!

            Tὸ νερὸ ἀποτελεῖ βασικὸ ἀγαθὸ τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. Δίχως αὐτό, τὸ σῶμα μας εἶναι καταδικασμένο νὰ πεθάνει, τὰ λουλούδια τοῦ κήπου μας νὰ ξεραθοῦν καὶ ἡ καθαριότητα νὰ γίνει χαμένος ἀγώνας.

            Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὅπως μᾶς περιγράφει τὸ σημερινὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα, μία γυναίκα Σαμαρείτιδα κίνησε πρὸς τὸ πηγάδι τοῦ Πατριάρχη Ἰακὼβ προκειμένου νὰ ἀντλήσει τὸ ὠφέλιμο ἐπίγειο νερό. Κοντὰ στὴν πηγὴ καθόταν ὁ Χριστός, κουρασμένος ἀπὸ τὰ πολλὰ χιλιόμετρα ὁδοιπορίας ποὺ ἔκανε εὐαγγελιζόμενος τὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν (σὲ ἀντίθεση μὲ πολλοὺς ἐξ ἡμῶν ποὺ δὲν θέλουμε οὔτε τὸ δάχτυλο νὰ κινήσουμε πρὸς δόξαν Του). Βλέποντας, λοιπόν, τὴν γυναίκα, τῆς ζήτησε νερό. Ἡ Σαμαρείτιδα ἀπάντησε: «πῶς ἐσύ, ὄντας Ἰουδαῖος, μιλᾶς μὲ γυναίκα καί, μάλιστα, Σαμαρείτιδα; Δὲν συναναστρέφονται οἱ Ἰουδαῖοι μὲ τοὺς Σαμαρεῖτες». Πράγματι, οἱ Ἰουδαῖοι μὲ τοὺς Σαμαρεῖτες εἶχαν ἐχθρικὲς σχέσεις, καὶ σὰν νὰ μὴν ἔφτανε αὐτό, οἱ ἄνδρες ἐκείνη τὴν ἐποχὴ δὲν συνήθιζαν νὰ συνομιλοῦν μὲ γυναῖκες σὲ δημόσιο χῶρο, καθὼς ἡ γυναίκα εἶχε πολὺ ὑποτιμημένη θέση στὴν κοινωνία. Ὁ Χριστός, ὅμως, προκειμένου νὰ σώσει τὴν ψυχή της, ταράζει τὸ κατεστημένο καὶ καταρρίπτει τὰ κοινωνικὰ στερεότυπα, δίνοντας τιμὴ στὴν γυναίκα, ἡ ὁποία ἦταν ὄχι μόνο Σαμαρείτιδα, ἀλλὰ καὶ μοιχαλίδα. 

            Στὸ σημεῖο αὐτό, ἡ συζήτηση ἀντιστρέφεται. Ὁ Χριστὸς διαβεβαίωσε τὴν γυναίκα ὅτι ἂν γνώριζε ποιόν εἶχε ἀπέναντί της, ἐκείνη θὰ Τοῦ ζητοῦσε νερὸ καὶ Ἐκεῖνος θὰ τῆς ἔδινε τὸ «ὕδωρ τὸ ζῶν». Θὰ τῆς ἔδινε ζωντανὸ νερὸ ποὺ σκιρτᾶ γιὰ τὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Ὅποιος πιεῖ ἀπὸ τὸ νερὸ αὐτὸ δὲν θὰ διψάσει εἰς τὸν αἰώνα. 

             Σαμαρείτιδα μὲ λαχτάρα ζήτησε ἀπὸ τὸν Χριστὸ τὸ νερὸ αὐτό, δίχως νὰ ἔχει καταλάβει ὅτι δὲν πρόκειται γιὰ κάτι ποὺ ἀφορᾶ τὸ σῶμα, ἀλλὰ τὴν ψυχή. Ἀνταποκρινόμενος θετικά, ὁ Κύριος ἄρχισε νὰ τῆς προσφέρει αὐτὸ ποὺ ἀγνοῶντας Τοῦ ζήτησε. Μετὰ τὴν προσταγή Του νὰ φωνάξει τὸν ἄνδρα της καὶ τὴν ὁμολογία τῆς γυναίκας ὅτι δὲν εἶχε ἄνδρα, ὁ Ἰησοῦς ἀποκάλυψε τὶς ἁμαρτίες της προϊδεάζοντάς την ὅτι ὁ Συνομιλητής της δὲν ἦταν ἕνας ἁπλός, κοινὸς ἄνθρωπος. 

            Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὤθησε τὴν γυναίκα νὰ συνεχίσει τὴν συζήτηση καὶ νὰ ἀναφερθεῖ στὸν Ἐρχόμενο Μεσσία ποὺ τόσο προσδοκοῦσε ὄχι ὡς ἐξουσιαστή, ἀλλὰ ὡς Ἐκεῖνον ποὺ θὰ λύτρωνε τὸν λαὸ καὶ τὴν ἴδια ἀπὸ τὸ πνευματικὸ σκοτάδι. 

            φοῦ, λοιπόν, ὁ Χριστὸς ἔφτασε τὴν συζήτηση ἐκεῖ ὅπου ἤθελε, προβαίνει σὲ μία πρωτοφανῆ ἀποκάλυψη: «Ἐγὼ εἶμαι ὁ Μεσσίας» τῆς λέει,  «Ἐγὼ ποὺ σοῦ μιλάω!». Τὸ θαυμαστὸ εἶναι ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν ἀποκαλύφθηκε τόσο ἄμεσα στοὺς Ἰουδαίους ποὺ ἦταν ἐξοικειωμένοι μὲ τὶς γραφές, ἀλλὰ σὲ μία γυναίκα ἀπὸ τὴν Σαμάρεια μὲ ἐλαφρὰ ἤθη. Κὶ ὅμως, ἡ γυναίκα αὐτὴ εἶχε κάτι ποὺ ἔλειπε ἀπὸ τοὺς «ἐκλεκτοὺς» Ἰουδαίους, Φαρισαίους καὶ Γραμματεῖς. Εἶχε ἁπλότητα καρδιᾶς καὶ ἀληθινὴ θέληση νὰ συμμορφωθεῖ μὲ τὸ Φῶς, ὅταν αὐτὸ θὰ ἐρχόταν στὸν κόσμο, καὶ νὰ ἐγκαταλείψει τὴν παλιά, ἄσωτη ζωή της, ὅπως ἐγκατέλειψε βιαστικὰ καὶ τὴν κανάτα μὲ τὸ νερὸ γιὰ τὸ ὁποῖο εἶχε πάει ὡς τὴν πηγή. Καὶ κάπως ἔτσι, ὅπως ὅλα μέσα στὸ Εὐαγγέλιο, ἀποδεικνύεται ἀληθινὴ ἡ φράση τοῦ Θεανθρώπου πρὸς τοὺς δῆθεν θεοσεβεῖς τυπολάτρες: «οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». 

            Τὴν στιγμὴ αὐτὴ ἔφτασαν στὴν πηγὴ οἱ Μαθητές, φέρνοντας μαζί τους φαγητό. Εἶδαν τὸν Χριστὸ ποὺ μιλοῦσε μὲ τὴν γυναίκα, ἀπόρησαν, ἀλλὰ κανεὶς δὲν εἶπε τίποτα. Εἶχαν ἐμπιστοσύνη καὶ σεβασμὸ στὸν Διδάσκαλό τους καὶ δὲν ἔσπευσαν σὰν πολλοὺς τῶν ἡμερῶν μας νὰ κατακρίνουν ἐξ ἰδίων τὰ ἀλλότρια. Γιὰ αὐτὸ ἀξιώθηκαν νὰ γίνουν αὐτὸ ποὺ ἔγιναν. 

            Στὴν προτροπὴ τῶν Ἀποστόλων στὸν Χριστὸ νὰ φάει, Ἐκεῖνος τοὺς ἀπάντησε: «Ἐγὼ βρῶσιν ἔχω φαγεῖν». Τροφὴ γιὰ τὸν Θεὸ εἶναι ἡ ἐπιστροφὴ τῶν ἀνθρώπων σὲ Ἐκεῖνον, ἡ γνώση τῆς ἀληθείας καὶ ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τὸ σκοτάδι. Θυμόσαστε τὴν παραβολὴ τῆς Κρίσεως τὴν Κυριακὴ τῆς Ἀπόκρεω; Τί θὰ πεῖ ὁ Δίκαιος Κριτὴς; Ἐπείνασα καὶ ἐδώκατε (ἢ οὐκ ἐδώκατε)  μοι φαγεῖν.  Ἐμεῖς δίνουμε τροφὴ στὸν Θεὸ μέσῳ τῆς δικῆς μας πνευματικῆς μεταμόρφωσης; Οἱ πνευματικοὶ προσφέρουμε ψυχὲς ἀνθρώπων στὸν Θεό; Ὁ κόσμος ποὺ βρίσκεται ἐκεῖ ἔξω περιμένει. Τὸ πνευματικὸ χωράφι τῆς κοινωνίας μας θέλει ἐργάτες γιὰ νὰ θερίσουν, καὶ ἔπειτα νὰ προσφέρουν ὡς νοητὴ τροφὴ στὸν Θεὸ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ μέχρι τώρα δὲν ἔτυχαν τῆς εὐκαιρίας νὰ Τὸν γνωρίσουν. 

             Σαμαρείτις, ἡ μοιχαλίδα, ἡ μετέπειτα Ἁγία Ἰσαπόστολος Φωτεινή, προσέφερε ἀληθινὴ τροφὴ στὸν Θεό∙ πρῶτα τὸν ἑαυτό της καὶ ὕστερα τοὺς συνανθρώπους της, οἱ ὁποῖοι μὲ πολὺ αὐθορμητισμὸ ὁμολόγησαν τὸν Ἰησοῦ Σωτήρα τοῦ κόσμου. Κὶ ἐδώ, πάλι ἔχουμε κάτι τὸ θαυμαστό, τὸ περίεργο. Τὸν ὁμολόγησαν ὡς Μεσσία, ὄχι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ οἱ εἰδωλολάτρες, οἱ Σαμαρεῖτες, οἱ ξένοι! Διαχρονικὸ φαινόμενο, δυστυχῶς, στοὺς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας. Ἂς εἶναι. Αὐτὰ δὲν θὰ ἀλλάξουν ποτέ. 

            Καθῆκον δικό μας εἶναι, ἀρχικά, νὰ ἀναζητήσουμε καὶ νὰ ζητήσουμε μὲ ἁπλότητα τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν καὶ ὁ Θεὸς θὰ μᾶς τὸ δώσει. Ἡ Ἁγία Φωτεινὴ ζήτησε καὶ ἔλαβε αὐτὸ τὸ ὕδωρ καὶ ἐγκατέλειψε τὴν στάμνα μὲ τὸ νερὸ πίσω. Δὲν νοιαζόταν πλέον γιὰ τὰ βιωτικά, διότι ἡ ψυχή της ἦταν ξεδιψασμένη ἀπὸ τὴν γνωριμία μὲ τὸν Ἀληθινὸ Θεὸ καὶ Δεσπότη, Ἀναστάντα Χριστό.

ληθῶς Ἀνέστη ὁ Κύριος!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

†  ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Κυριακή 8 Μαρτίου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ Β΄ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970

 

γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

            Στὴ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ ἀκούσαμε ὅτι σὲ κάποιο σπίτι ὅπου κήρυττε ὁ Κύριός μας εἶχε συγκεντρωθεῖ τόσο μεγάλο πλῆθος ἀνθρώπων, ὥστε νὰ μὴν χωροῦν οὔτε στὸν χῶρο κοντὰ στὴν ἐξώπορτα. Ξαφνικά, ἔγινε μικρὴ ἀναταραχὴ καὶ τὸ κήρυγμα διακόπηκε. Τέσσερεις ἄνδρες, ἔχοντας ἀκούσει γιὰ τὴν παρουσία τοῦ Ἰησοῦ στὴν περιοχή τους, βρῆκαν τὴν εὐκαιρία νὰ μεταφέρουν σὲ Ἐκεῖνον τὸν ἄνθρωπό τους, ὁ ὁποῖος ὑπέφερε ἀπὸ σωματικὴ παραλυσία καὶ ἦταν κατάκοιτος. Φτάνοντας στὸ σπίτι, εἶδαν ὅτι ἦταν ἀδύνατο νὰ μποῦν μέσα ἐξ αἰτίας τοῦ πλήθους. Τίποτα, ὅμως, δὲν εἶναι ἀδύνατο ὅταν ὑπάρχει πίστη στὸν Θεό, θέληση καὶ ἀγάπη. Αὐτὰ τὰ τρία μαζὶ ξεπερνοῦν κάθε ἐμπόδιο. Ἔτσι ἔγινε καὶ στὴν περίπτωση τῶν τεσσάρων ἀνδρῶν. Ἀγαποῦσαν καρδιακὰ τὸν παραλυτικό, ἤθελαν τὴν ἄμεση θεραπεία του καὶ εἶχαν ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στὴν δύναμη τοῦ Θεανθρώπου. Μὲ αὐτὰ τὰ ἐφόδια ἀνέβηκαν πάνω στὴ στέγη, τὴν ἄνοιξαν καὶ κατέβασαν ἀπὸ τὴν στέγη τὸν ἀσθενῆ. Εἶδε ὁ Κύριός μας τὸ ψυχικὸ μεγαλεῖο τους καὶ εἶπε στὸν ἄρρωστο: «παιδί μου, σοῦ συγχωροῦνται οἱ ἁμαρτίες». Ἤθελε νὰ τονίσει μέσα ἀπὸ αὐτὰ τὰ λόγια τὴν ψυχοσωματικὴ λειτουργία τοῦ ἀνθρώπου καὶ ὅτι αἰτία τῆς σωματικῆς ἀσθένειάς του ἦταν οἱ ἁμαρτίες, ἡ ἀσθένεια τῆς ψυχῆς του. Ὡστόσο, ἦταν ἐκεῖ μία μερίδα Φαρισαίων, οἱ ὁποῖοι εἶχαν τὴν συνήθεια νὰ ἐξετάζουν λεπτομερέστατα τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ, προκειμένου νὰ βροῦν κάτι γιὰ νὰ Τοῦ ἐπιτεθοῦν. Αὐτὴ ἡ συνήθεια κρατάει ὡς τὶς μέρες μας ἀπὸ σύγχρονους Φαρισαίους. Ξεσηκώθηκαν, λοιπόν, οἱ ὑποκριτὲς καὶ εἶπαν στὸν Ἰησοῦ ὅτι βλασφημεῖ, διότι μόνο ὁ Θεὸς μπορεῖ νὰ συγχωρεῖ ἁμαρτίες. Νόμισαν ὅτι παγίδεψαν τὸν Κύριό μας καὶ χάρηκαν ποὺ βρῆκαν τέτοια κατηγορία ἐναντίον Του. Ἡ χαρά τους ἀνατράπηκε καὶ ἔγινε μάλλον θλίψη, ὅταν ὁ Χριστὸς εἶπε: «Γιὰ νὰ δεῖτε ὅτι ἐξουσία ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου νὰ συγχωρεῖ στὴ γῆ ἁμαρτίες –λέγει στὸν παράλυτο- σήκω καὶ πάρε τὸ κρεβάτι σου καὶ πήγαινε στὸ σπίτι σου». Τὰ χρόνια δεσμὰ τῆς παραλυσίας λύθηκαν ἀμέσως μὲ τὴ θεϊκὴ προσταγή. Δὲν χρειάσθηκε οὔτε λίγος χρόνος γιὰ ἀνάρρωση. Καὶ ὄχι μόνο σηκώθηκε νὰ περπατήσει, ἀλλὰ σήκωσε καὶ τὸ κρεβάτι του πλήρως θεραπευμένος. 

            Ἡ Ἐκκλησία μας, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ ἀνθρώπους σὰν ἐκείνους τοὺς τέσσερεις ἄνδρες. Ἀναρωτιέστε ποῦ θὰ τοὺς βρεῖ; Εἶναι ὅσοι ἀκοῦνε αὐτὸ τὸ εὐαγγελικὸ μήνυμα. Εἴμαστε ὅλοι ἐμεῖς. Εἶστε ὅλοι ἐσεῖς. Ἔχετε μέσα σας -δοσμένη ἀπὸ τὸν Κύριό μας- τεράστια ψυχικὴ δύναμη, τόση ὥστε νὰ μπορεῖτε νὰ ἀναστήσετε τὴν ταλαίπωρη κοινωνία μας, ἐπιστρέφοντάς την στὸ Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Γιὰ νὰ γίνει αὐτό, ὅμως, πρέπει αὐτὴ τὴν ἐσωτερικὴ δύναμη νὰ τὴν βγάλετε πρὸς τὰ ἔξω. Πάρτε ὡς παράδειγμα τοὺς ἀνθρώπους ποὺ μετέφεραν τὸν παράλυτο. Βγῆκαν ἀπὸ τὸ «ἐγώ» τους καὶ στράφηκαν στὴ βοήθεια τοῦ ἀδελφοῦ τους ποὺ εἶχε ἀνάγκη. Τὸν ἀγάπησαν καὶ ἔγιναν θυσία γιὰ αὐτόν, διότι εἶχαν πίστη στὸν Θεό. Ἡ θυσία τους εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα ὁ παράλυτος νὰ ἀρχίσει νὰ περπατᾶ πρὸς δόξαν Θεοῦ. 

            Ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ τονίζω: ἡ Ἐκκλησία μας ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ νὰ θυσιασθοῦν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἔτσι μόνο θὰ προχωρήσει μπροστά, ἁγιάζοντας ψυχές. Βλέποντας Ἐνορίες νὰ μένουν ἀλειτούργητες, Μοναστήρια νὰ κλείνουν τὸ ἕνα μετὰ τὸ ἄλλο ἀπὸ λειψανδρεία, βλέποντας τὰ ἀναλόγια -ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ ἡ ἔκφραση- νὰ ἀραχνιάζουν καὶ τὰ παιδιά μας νὰ μὴν πατᾶνε οὔτε ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, πρέπει ἐπιτέλους νὰ ἀναλάβει ὁ καθένας τὶς εὐθύνες του. Δὲν εἴμαστε θεατὲς στὰ τῆς Ἐκκλησίας. Εἴμαστε μέλη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος καὶ εἰδικὰ αὐτὴ τὴν ἐποχὴ ποὺ τὸ σῶμα ταλαιπωρεῖται ἀπὸ τὴ λειψανδρεία, δὲν γίνεται τὰ μέλη νὰ μένουν ἀμέτοχα. 

            Σήμερα, Β’ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, ἡ Ἐκκλησία προβάλλει τὸ παράδειγμα τοῦ μεγάλου ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Στὸν καιρό του, ἡ Ἐκκλησία μαστιζόταν ἀπὸ μία αἵρεση: ἕνας οὐνίτης ὀνόματι Βαρλαὰμ καὶ μερικοὶ λόγιοι σύντροφοί του, κορόιδευαν ἐκείνους ποὺ προσπαθοῦσαν μέσῳ τῆς ἄσκησης νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὸν Θεό. Οἱ ἴδιοι θεωροῦσαν ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ ἑνωθεῖ μὲ τὸν Θεό, ἀλλὰ Τὸν προσεγγίζει μέσῳ τῆς φιλοσοφίας. Αὐτὴ ἡ αἱρετικὴ ὀμάδα ἔκανε κάτι φρικτό: θέλησε νὰ ὑποβιβάσει τὸν χριστιανισμὸ στὸ ἐπίπεδο τῆς ἰδεολογίας. Πράγματι, ἂν δὲν ὑπάρχει ἕνωση Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τότε ὁ χριστιανισμὸς καταντᾶ μία καλὴ ἰδεολογία ποὺ κάνει τοὺς ἀνθρώπους καλοὺς καὶ ἠθικούς. Καλὸς καὶ ἠθικός, ὅμως, μπορεῖ νὰ γίνει ὁ ἄνθρωπος καὶ μέσα ἀπὸ ἄλλες ἰδεολογίες. 

            Τί ἔκανε, ὅμως, ὁ Μέγας Γρηγόριος; Ἔγινε θυσία γιὰ νὰ στερεωθεῖ ἡ Ὀρθοδοξία. Μέσα ἀπὸ τὰ συγγράμματά του καὶ τὶς Συνόδους ποὺ συνεκάλεσε, διακήρυξε περίτρανα ὅτι ὁ χριστιανισμὸς δὲν εἶναι φιλοσοφίες, ἀλλὰ τρόπος ζωῆς, εἶναι βίωμα ποὺ κάνει τὸν ἄνθρωπο ὄχι ἁπλῶς καλὸ ἢ ἠθικό, ἀλλὰ ἅγιο. Τόνισε ὅτι τὸν Θεὸ δὲν μποροῦμε νὰ Τὸν προσεγγίσουμε μέσῳ τῆς φιλοσοφικῆς σκέψης, ἀλλὰ ἀποκαλύπτεται στὸν χριστιανὸ ποὺ ἔχει καθαρὴ καρδιά. Αὐτὴ ἡ Κάθαρση τῆς καρδιᾶς ἀπὸ τὰ πάθη ἔρχεται μέσα ἀπὸ τὴν ἄσκηση, δηλαδή, τὴν νηστεία, τὴν ἀγρυπνία καὶ τὴν προσευχή. Ἡ Κάθαρση ὁδηγεῖ στὸν Φωτισμὸ τοῦ νοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο νὰ βρίσκεται σὲ συνεχῆ ἐπικοινωνία μὲ τὸν Θεό. Τέλος, τὸν Φωτισμὸ ἀκολουθεῖ ἡ ἐμπειρία τῆς Θέωσης, ἡ θέα τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν κορυφὴ τῆς πνευματικῆς ζωῆς καὶ τὸν σκοπὸ τοῦ κάθε ὀρθοδόξου χριστιανοῦ. 

            Εἴμαστε εὐγνώμονες στὸ ἱερὸ πρόσωπο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, διότι ἀνέλαβε τὴν εὐθύνη καὶ ὑπηρέτησε τὴν Ἐκκλησία ὅταν τὴν ἔβλεπε νὰ κινδυνεύει. Ἂν ἔμενε ἐπαναπαυμένος στὸ κελί του, οἱ συνέπειες θὰ ἦταν τραγικές. Νὰ ἔχουμε τὴν εὐχὴ καὶ τὴν πρεσβεία του, ὥστε καὶ ἐμεῖς νὰ ἀναλάβουμε τὶς εὐθύνες, νὰ ἀφήσουμε στὴν ἄκρη τὰ προσωπικά μας θελήματα καὶ νὰ ἀκολουθήσουμε τὴν ὁδὸ τῆς Κάθαρσης, τοῦ Φωτισμοῦ καὶ τῆς Θέωσης. Ἀμήν! 

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

†  ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Κυριακή 1 Μαρτίου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970


γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

«Μεγίστην εὐεργεσίαν βλέποντες, χεῖρας κροτήσωμεν, 

τὰ διεστῶτα μέλη τοῦ Χριστοῦ, συνηγμένα πρὸς ἕνωσιν»

            Μέσα ἀπὸ αὐτὸ τὸ τροπάριο ποὺ ἀκούσαμε στὸν κανόνα, ὁ ὑμνωδὸς μᾶς προτρέπει σήμερα, Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, νὰ χειροκροτήσουμε γιορτάζοντας τὴ μεγάλη εὐεργεσία. Ποιά εἶναι αὐτή; Ἡ ἑνότητα τῶν χριστιανῶν. Ἡ ἑνότητα! Γιὰ αὐτὴν εἶχε προσευχηθεῖ ὁ ἴδιος ὁ Δεσπότης Χριστὸς λίγο πρὶν τὸ ἑκούσιο Πάθος.  Ποιός ἀγωνιᾶ σήμερα γιὰ τὴν ἑνότητα; Ὁ ὑμνωδὸς ἀναφέρεται στὴν ἑνότητα τῶν χριστιανῶν ποὺ βρίσκονταν σὲ διάσταση γιὰ περισσότερο ἀπὸ ἑκατὸ χρόνια ἐξαιτίας τῆς εἰκονομαχίας.

             εἰκονομαχία ἦταν μία αἵρεση ποὺ μὲ αὐτοκρατορικὴ βούλα συντάραξε τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἀπὸ τὸ 726 ἕως τὸ 842. Οἱ ἱερὲς εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου καὶ τῶν Ἁγίων ἀφαιρέθηκαν ἀπὸ τοὺς Ναοὺς καὶ πολλὲς ἀπὸ αὐτὲς ἔγιναν ἀντικείμενα ἀδιάντροπης βεβήλωσης. Οἱ εἰκονομάχοι, ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὶς ἀνεικονικὲς ἀντιλήψεις τῶν ἰουδαίων καὶ τῶν ἰσλαμιστῶν, ἐξαπέλυσαν σφοδρὸ μίσος κατὰ τῶν χριστιανῶν ποὺ ὁμολογοῦσαν ἀληθινὰ καὶ συνειδητὰ τὴν προσκύνηση τῶν ἁγίων εἰκόνων:  τοὺς ἐξόριζαν, τοὺς φυλάκιζαν, δήμευαν περιουσίες, ἔκλειναν Μοναστήρια, ἀνάγκαζαν Μοναχοὺς καὶ Μοναχὲς σὲ γάμο καὶ βασάνιζαν ποικιλοτρόπως. 

            Εἶχε ἀπόλυτο δίκιο ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ὅταν ἔγραφε τὸ: «νοῦς ἀποστὰς τῆς θεωρίας τοῦ Θεοῦ ἢ κτηνώδης ἢ δαιμονιώδης γίνεται». Οἱ εἰκονομάχοι εἶχαν ξεφύγει ἀπὸ τὴ θεωρία τοῦ Θεοῦ κατὰ κύριο λόγο διότι, ἀπαγορεύοντας τὴν ἀπεικόνιση τοῦ Χριστοῦ, προσέβαλλαν τὸ γεγονὸς τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως. Ἐμεῖς ὅταν προσκυνοῦμε τὴν εἰκόνα τοῦ Κυρίου, ὁμολογοῦμε ὅτι ὁ Θεὸς ἔγινε ἄνθρωπος, ἔλαβε ἀνθρώπινη μορφὴ καί, ἑπομένως, μπορεῖ νὰ ἀπεικονισθεῖ, ὅπως ὁ καθένας μας. Καὶ ἔγινε ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γιὰ νὰ κάνει τὸν καθένα μας κατὰ χάριν θεό. Ἄν, ὅμως, ὁ Χριστὸς δὲν μπορεῖ νὰ εἰκονισθεῖ, ὅπως ὑποστήριζαν οἱ εἰκονομάχοι, σημαίνει ὅτι δὲν ἔγινε τέλειος ἄνθρωπος. Καὶ ἂν δὲν ἔγινε τέλειος ἄνθρωπος, ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουμε καμία σύνδεση μὲ τὸν Θεὸ καὶ ἄρα εἴμαστε καταδικασμένοι στὴν ἀπώλεια καὶ τὸν θάνατο.

            Θάνατος, ὅμως, καὶ Ὀρθοδοξία εἶναι δύο ἔννοιες ἀντίθετες. Πῶς νὰ μὴν εἶναι; Ἀφοῦ ἡ Ὀρθοδοξία ἀποτελεῖ τὴν μόνη ὁδὸ πρὸς τὴν Θέωση καὶ τὴν ἀληθινὴ Ζωή. Τὸ γνώριζαν αὐτὸ πολὺ καλὰ οἱ Ἅγιοι Πατέρες καὶ οἱ Ἁγίες Μητέρες, γιὰ αὐτὸ καὶ πάλαιψαν νὰ κρατήσουν τὴν Ὀρθοδοξία ἀνόθευτη καὶ ὄχι ἐπειδὴ ἦταν πεισματάρηδες, οὔτε διότι τὴν θεώρησαν ὡς μία καλὴ ἰδεολογία. Ἐκεῖνοι θυσιάσθηκαν, μὲ ἀποτέλεσμα σήμερα, δύο χιλιετίες μετὰ τὴν ἵδρυση τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, νὰ εἴμαστε ὀρθόδοξοι καὶ νὰ γιορτάζουμε ἐλεύθερα τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθοδοξίας. Τοὺς εἴμαστε εὐγνώμονες.

            Τοὺς εἴμαστε εὐγνώμονες ὅπως εὐγνώμων ἦταν ὁ Ἀπόστολος Ναθαναὴλ στὸν Ἀπόστολο Φίλιππο. Ἀκούσαμε σήμερα στὴν εὐαγγελικὴ περικοπὴ ὅτι ὁ Χριστὸς βρῆκε τὸν Φίλιππο καὶ τοῦ πρότεινε νὰ τὸν ἀκολουθήσει. Ὁ Φίλιππος ἀμέσως ἀκολούθησε τὸν Κύριο καὶ διαπίστωσε πολὺ σύντομα ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι Αὐτὸς τὸν Ὁποῖο προεμήνυσαν οἱ Προφῆτες, ὁ Χριστός. Ὁ Φίλιππος πίστεψε, δηλαδὴ ἐμπιστεύθηκε τὸν Ἰησοῦ ὡς Μεσσία. Αὐτὴ τὴν πίστη, τὸ πολύτιμο ἀγαθὸ ποὺ ἀξιώθηκε νὰ βιώσει, δὲν τὴν κράτησε γιὰ τὸν ἑαυτό του. Ἀντιθέτως, ἔτρεξε στὸν καρδιακό του φίλο, τὸν Ναθαναήλ, καὶ μοιράσθηκε μαζί του τὴν ἀποκάλυψη.  «Βρῆκαμε αὐτὸν ποὺ προεμήνυσαν οἱ προφῆτες!», τοῦ εἶπε. Μὲ ἐφόδιο αὐτὴ τὴν μαρτυρία τοῦ Φιλίππου, ὁ Ναθαναὴλ πῆγε νὰ δεῖ περὶ τίνος πρόκειται. Ἕνα λόγο μόνο τοῦ εἶπε ὁ Κύριος καὶ τοῦ ἐνέπνευσε τὴν ἐμπιστοσύνη. Πίστεψε ἀμέσως ὁ Ναθαναὴλ καὶ ὁμολόγησε: «Διδάσκαλε, ἐσὺ εἶσαι ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ». 

             Φίλιππος στὸν Ναθαναὴλ προσέφερε τὴν Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ναθαναὴλ ὁμολόγησε. Αὐτὴν προσέφεραν καὶ σὲ ἐμᾶς οἱ Ἅγιοι Πατέρες καὶ ἐμεῖς ὁμολογοῦμε ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ποὺ μᾶς πῆρε ἀπὸ τὸν Ἅδη καὶ μᾶς ἀνέβασε στὸν Οὐρανό. 

              Ὀρθοδοξία εἶναι ὁ ὀρθὸς τρόπος νὰ πιστεύουμε στὸν Θεό. Ὡστόσο, αὐτὸ μόνο δὲν ἀρκεῖ γιὰ νὰ περιγράψει τὴ λέξη καὶ νὰ μᾶς καταστήσει ὀρθοδόξους. Ὀρθοδοξία εἶναι καὶ ἡ ὀρθὴ δοξολογία τοῦ Θεοῦ. Δηλαδή, νὰ δοξάζουμε τὸν Θεὸ μὲ τὸν τρόπο τῆς ζωῆς μας, μὲ τὰ λόγια, μὲ τὰ ἔργα καὶ μὲ τὴ σκέψη μας. Ὀρθοδοξία εἶναι νὰ ζοῦμε, ἢ τουλάχιστον νὰ προσπαθοῦμε νὰ ζοῦμε, ὅπως ἔζησε ὁ Θεάνθρωπος.

             Ὀρθοδοξία εἶναι ἄγγιγμα ψυχῆς διότι ἄγγιγμα ψυχῆς ἦταν ὅλη ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ἄγγιγμα τῆς ψυχῆς τῶν ἀνθρώπων ποὺ δὲν ἔχουν δόλο, ὅπως ὁ Ναθαναήλ. 

γαπητοὶ ἀδελφοί,

            Αὐτὸ τὸ ἄγγιγμα τῆς ψυχῆς, αὐτὸ τὸ τζιβαέρι ποὺ λέγεται Ὀρθοδοξία, στὴ διάρκεια τῶν αἰώνων τὸ ἐπιβουλεύθηκαν πολλοὶ ἐχθροί, ἐσωτερικοὶ καὶ ἐξωτερικοί. Δυστυχῶς, αὐτοὶ ποὺ προκάλεσαν καὶ προκαλοῦν τὰ περισσότερα τραύματα εἶναι οἱ ἐσωτερικοί, ἄνθρωποι ποὺ βάζουν μπροστὰ τὰ «θέλω» τους, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ Ἐκκλησία νὰ κλυδωνίζεται, δίχως βέβαια ποτὲ νὰ καταποντιστεῖ. Τέτοιοι εἶναι καὶ οἱ αἱρετικοί. Ἡ Ἐκκλησία σὲ αὐτοὺς θέσπισε τὸ ἀνάθεμα, ὅπως διαβάζουμε στὸ λεγόμενο συνοδικό. Αὐτό, ὅμως, ἡ Ἐκκλησία δὲν τὸ ἐκφωνεῖ θριαμβολογῶντας. Δὲν τὸ λέμε γιὰ νὰ ἐκτονωθοῦμε ἐναντίον τῶν ἄλλων καὶ νὰ δείξουμε πόσο ἀνώτεροι καὶ ὁμολογητὲς εἴμαστε (-τὴν ὁμολογία μας πρέπει νὰ τὴν δείχνουμε μὲ τὸ φωτεινὸ παράδειγμά μας). Τὸ ἀνάθεμα λέγεται πρῶτον μὲ πόνο, διότι κάποιοι ἄνθρωποι σὰν ἐμᾶς ἔπεσαν θύματα τοῦ πονηροῦ καὶ δεύτερον λόγῳ τῆς φροντίδας τῶν Πατέρων, γιὰ νὰ μὴν ἀσπαστοῦν οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ αἱρετικὲς δοξασίες. 

            Καὶ πάλι δυστυχῶς, τὸ νὰ ἀσπαστοῦν σήμερα οἱ χριστιανοὶ αἱρετικὲς δοξασίες, γιὰ κάποιους δὲν σημαίνει τίποτα ἀπολύτως. Πρόκειται γιὰ ἐκείνους ποὺ ὑποστηρίζουν τὴ σύγχρονη αἵρεση τοῦ οἰκουμενισμοῦ, ὁ ὁποῖος πρεσβεύει τὴ σωτηρία ἀνεξαρτήτως δόγματος. Ὡς ἕνας ἐκ τῶν πολλῶν ἑκατομμυρίων ποὺ ἑορτάζουν σήμερα τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, διερωτῶμαι πρὸς ὅσους πρεσβεύουν αὐτὴ τὴν αἵρεση: Γιατί αὐτὴ τὴν Κυριακὴ γιορτάζουμε τὴ νίκη τῆς Ὀρθοδοξίας; Ἂν ὑπάρχει σωτηρία σὲ κάθε δόγμα, τότε γιατί οἱ Ἅγιοί μας ἔδωσαν ἀγῶνες γιὰ νὰ κρατηθεῖ ἡ Ὀρθοδοξία;

            Μὲ τὴν χάρη καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἐμεῖς ἀνήκουμε στὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, εἴμαστε ὀρθόδοξοι. Αὐτὸ εἶναι μὲν τὸ καύχημά μας, ἀλλὰ ἂς προσέξουμε καὶ κάτι: εἶναι καὶ μεγάλη εὐθύνη! Κρατοῦμε τὴν Ὀρθοδοξία; Ὁ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς ἔχει καθῆκον νὰ μεταδώσει τὸ φῶς τῆς Ὀρθοδοξίας στοὺς ἀδελφοὺς ποὺ δὲν ἔχουν αὐτὸ τὸ φῶς, ὅπως ὁ Φίλιππος στὸν Ναθαναήλ, καὶ ὄχι νὰ ἀρκούμαστε καυχόμενοι ὅτι εἴμαστε ὀρθόδοξοι, διότι μὲ αὐτὴ τὴ συμπεριφορὰ θὰ βρεθοῦμε πρὸ μεγάλων ἐκπλήξεων…

            Στὴν ἀρχὴ τῆς ὁμιλίας ἔγινε ἀναφορὰ στὴν ἑνότητα, σὲ αὐτὴ τὴ μεγάλη εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ ποὺ συνέβη μὲ τὴν ἀναστήλωση τῶν ἁγίων εἰκόνων. Ἡ διασάλευση τῆς ἑνότητας εἶναι ἔργο τοῦ μισόκαλου τῆς ψυχῆς. Ἄρα καὶ ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν ἑνότητα μὲ κεφαλὴ τὸν Χριστό, εἶναι ἔργο θεϊκό. 

            Εἴθε, ὁ Θεὸς ποὺ μετὰ ἀπὸ 120 χρόνια εἰκονομαχίας χορήγησε τὴν ἑνότητα καὶ τὴν εἰρήνη τῆς Ἐκκλησίας, νὰ μᾶς ἐλεήσει καὶ τώρα. 

Χρόνια πολλὰ καὶ εὐλογημένα σὲ ὅλους!

Καλὸ ὑπόλοιπο τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

  ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2026

Ομιλία Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής & Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου για την εορτή της μητέρας

DSC 8970


Δήμητρα: Παράδειγμα σύγχρονης μητέρας


Ζούμε σε μια εποχή όπου ο ρόλος του γονέα δοκιμάζεται καθημερινά από αμέτρητες προκλήσεις. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται αν είναι δυνατόν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με αρχές, με αγάπη που δεν εκφυλίζεται σε ανοχή, με σταθερότητα που δεν μετατρέπεται σε αυταρχισμό. Η ομιλία που ακολουθεί, του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αττικής και Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου, δίνει μια απάντηση ζωντανή και συγκινητική — μέσα από το πρόσωπο της μητέρας του, της μακαριστής Δήμητρας.

Η Δήμητρα δεν ήταν μια μητέρα θεωρητικά ενάρετη. Ήταν μια γυναίκα που δίδαξε τα παιδιά της με τις πράξεις της. Δίδαξε αξιοπρέπεια χωρίς εκδικητικότητα. Δίδαξε συγχώρεση μέσα από τον δικό της αβάσταχτο πόνο, όταν το ίδιο της το παιδί βρέθηκε στα πρόθυρα του θανάτου. Δίδαξε ότι η αληθινή δύναμη μιας μάνας δεν είναι να «βγάζει μαχαίρια» για χάρη του παιδιού της, αλλά να του δείχνει τον δρόμο της χριστιανικής μεγαλοψυχίας — ακόμη και στις πιο σκληρές στιγμές.

Αυτά τα δύο περιστατικά που διηγείται ο Σεβασμιώτατος — η νουθεσία πριν το σχολείο και η πράξη συγχώρεσης στο σπίτι — αποτελούν μαθήματα ανεκτίμητης αξίας για κάθε γονέα. Δείχνουν ότι η αγιότητα στην μητρότητα δεν είναι κάτι που ανήκει μόνο στα συναξάρια. Μπορεί να ζει δίπλα μας, σε ένα απλό σπίτι, μέσα σε μια οικογένεια που αντιμετωπίζει τις ίδιες δυσκολίες με τη δική μας.

Ας αφήσουμε αυτό το κείμενο να μας εμπνεύσει — όχι μόνο να θαυμάσουμε, αλλά και να μιμηθούμε.

Ομιλία Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής & Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου

για την εορτή της μητέρας

Ι. Π. Ν. Παναγίας Σουμελά Ασπροπύργου,

2/15.2.2026, Εορτή της Υπαπαντής

Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί και αδελφές,

   Το 1929 εδώ, στην πατρίδα μας, αποφασίσθηκε κάτι πραγματικά άξιο και δίκαιο: μία εορτή για την χριστιανή μητέρα. Δεν θα μπορούσε μία τέτοια εορτή να είναι αποκομμένη από αυτήν την Μητέρα του Θεού και όλων μας, την Παναγία Δέσποινα Μαριάμ. Κι αυτό είναι απόλυτα λογικό, για τον εξής απλό λόγο: σε κάθε μας έκπληξη, σε κάθε μας χαρά, σε κάθε μας φόβο, μετά το «Θεέ μου!», αυτές τις λέξεις αρθρώνουν τα στόματά μας: «Παναγία μου!» ή «μάνα μου!». Ορίσθηκε, λοιπόν, τότε, ως εορτή της μητέρας η δεσποτική και συνάμα θεομητορική εορτή της Υπαπαντής, την οποία σήμερα τίμησε η Αγία μας Εκκλησία.

   Την υπόθεση της εορτής διδασκόμαστε μέσα από την διήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά. Σύμφωνα με τον μωσαϊκό Νόμο, τα πρωτότοκα αγόρια, με την συμπλήρωση σαράντα ημερών από την γέννησή τους, έπρεπε να οδηγηθούν στον Ναό σε ένδειξη αφιέρωσης στον Θεό. Έτσι, η Παναγία μας, συνοδευόμενη από τον Άγιο Ιωσήφ, οδήγησε το τεσσαρακονθήμερο θείο Βρέφος στον Ναό του Σολομόντα, όπου κάτι θαυμαστό συνέβη: υπάντησε, συνάντησε δηλαδή, τον Χριστό, ο Δίκαιος Συμεών, ένας υπερήλικας ιερέας, ο οποίος είχε λάβει πληροφορία από τον Θεό ότι δεν θα «μεθίστατο του αιώνος τούτου, του απατεώνος» όπως λέμε στους Χαιρετισμούς, ή με άλλα λόγια, δεν θα πέθαινε σωματικά, πριν δει με τα μάτια του τον προσδοκώμενο Σωτήρα. Με αυτή την προσδοκία ζούσε ο Συμεών, μέχρι που έλαβε στην αγκαλιά του τον Θεάνθρωπο. Τότε, έμπλεως αγαλλίασης , ζήτησε από τον Θεό την έξοδό του από αυτή την ζωή, ενώ έπειτα στράφηκε προς την Παναγία μας και προφήτεψε ότι «ρομφαία θα διαπεράσει την ψυχή της», υποδηλώνοντας την πίκρα που θα δοκίμαζε βλέποντας να σταυρώνεται για την σωτηρία του κόσμου ο Υιός της.

   Μέσα από αυτή την προφητική ρήση είναι εύκολο να διακρίνουμε την σπουδαιότητα του ρόλου της Παναγίας μας ως Μητέρας. Δεν κοίταξε να αποφύγει την «ρομφαία της λύπης». Δεν είπε στον Υιό της «μην σταυρωθείς, Παιδί μου». Δεν έφερε εμπόδιο στον Χριστό μας. Αντιθέτως, Τον διακόνησε με μητρική αυταπάρνηση και στοργή, ενώ στις δύσκολες ώρες του Θείου Πάθους, τις ώρες εκείνες κατά τις οποίες συντελέσθηκε η σωτηρία της ανθρωπότητας, η Παναγία μας, η γλυκυτάτη Μάνα του Θεανθρώπου, δεν καταράσθηκε τους σταυρωτές, παρά μόνο με αβάσταχτο πόνο στεκόταν εκεί, κάτω από τον Σταυρό, μην εγκαταλείποντας τον Υιό και Θεό της. Ο δε Κύριός μας, Ιησούς, Εκείνος ο Οποίος έδωσε την εντολή να τιμούμε τον πατέρα και την μητέρα μας, Πρώτος έδωσε και το παράδειγμα. Στο μυαλό μού έρχεται ένας ύμνος του Μεγάλου Σαββάτου, όπου ακούμε τον Χριστό από τον Τάφο να μιλάει στην Μητέρα Του και να λέει αυτά τα περίφημα λόγια: «μην οδύρεσαι, μητέρα, βλέποντας στον τάφο, τον Υιό σου που συνέλαβες χωρίς σπορά· μην οδύρεσαι διότι θα αναστηθώ, θα δοξασθώ και, ως Θεός, θα υψώσω στην δόξα εκείνους που με πίστη και πόθο σε τιμούν». Το είδαμε, πράγματι, αυτό. Μετά την Ανάστασή Του, η Παναγία μας τιμήθηκε και τιμάται από όλη την κτίση ως «μετά Θεόν η θεός», ως εκείνη που κατέχει «τα δευτερεία της Τριάδος».

   Εμπνεόμενοι, λοιπόν, από τον τρόπο με τον οποίο τίμησε την Μητέρα Του ο Θεάνθρωπος Χριστός, συναχθήκαμε εδώ, στον Ιερό Προσκυνηματικό Ναό της Παναγίας Σουμελά, ώστε με αφορμή την εορτή της Υπαπαντής να αποδώσουμε την δέουσα τιμή στο ιερώτατο πρόσωπο της μητέρας, χωρίς, βέβαια, σε καμία περίπτωση να υποτιμούμε την θέση του πατέρα.

   Αξίζει να αναρωτηθούμε: για ποιόν λόγο οφείλουμε να τιμούμε την μητέρα μας;  Ασφαλώς, ο λόγος δεν είναι μόνο ένας. Αν επιχειρούσαμε να τους απαριθμήσουμε και να τους καταγράψουμε έναν προς έναν, θα γράφαμε βιβλία περισσότερα από αυτά που κοσμούσαν την πάλαι ποτέ κραταιά βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Για αυτό θα αρκεσθούμε σε μία σύντομη κατάθεση μερικών σκέψεων.

   Μία από τις πολλές χριστιανικές αρετές είναι η ευγνωμοσύνη. Έστω και ένα ποτήρι νερό να μας προσφέρει κάποιος, ή απλώς έναν καλό λόγο να μας πει, οφείλουμε να εκφράσουμε το «ευχαριστώ». Εάν κάποιος δεν αισθάνεται την ανάγκη να πει το «ευχαριστώ» όταν του προσφέρεται κάτι, τότε, σίγουρα, καλό είναι να γνωρίζει τουλάχιστον, ότι αυτό δεν είναι ανθρώπινο. Όταν τα ίδια τα άλογα ζώα εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους προς τον ευεργέτη, πολύ περισσότερο οφείλουν να πράττουν οι λογικοί άνθρωποι, οι πλασμένοι κατ᾽ εικόνα και καθ᾽ ομοίωσιν Θεού. Εάν, λοιπόν, έχουμε χρέος απέναντι σε αυτόν που μας προσφέρει λίγο νερό, πόσο χρέος έχουμε να εκφράσουμε ευγνωμοσύνη προς εκείνην που μας έθρεψε με το πολύτιμο γάλα της; Πόσο χρέος έχουμε σε εκείνην που αποτέλεσε την πρώτη μας κατοικία, που μας φιλοξένησε στο ίδιο το σώμα της; Ας κοιτάξουμε ευλαβικά την θυσία της και με βαθύτατο σεβασμό ας υποκλιθούμε στο μεγαλείο της. Εκείνη συνέδεσε την ζωή της με την ζωή μας, άφησε στην άκρη ένα μεγάλο μέρος του εαυτού της για να χωρέσει εμάς. Βλέπετε πόσο ωραίο το στεφάνι της; Δεν είναι στολισμένο με διαμάντια, αλλά με τις ατελείωτες ώρες της μητρικής στοργής, τις ατελείωτες ώρες που ήταν εκεί για να μας αναθρέψει, να μας νανουρίσει, να μας σκουπίσει τα δάκρυα, να μας απαλύνει τον πόνο, να μας κάνει να γελάσουμε, να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες, να μας προσφέρει στήριξη και παρηγοριά, να μας εμπνεύσει την ασφάλεια. Τα μάτια της ένας κόσμος αγάπης, το χαμόγελό της πηγή χαράς, η αγκαλιά της λιμάνι γαλήνιο, ο λόγος της μια άλλη κιβωτός, το δε χάδι της ανάγκη επιβίωσης. Εκείνη είναι η πρώτη μας δασκάλα, που μαζί με τον πατέρα μας διαμόρφωσε κατά τα πρώτα πέντε έτη της ζωής μας το 95% της προσωπικότητάς μας.

   Πώς είναι δυνατό να ανταποδώσουμε την προσφορά της; Δεν χρειάζονται πολλά. Αρκεί με δέος και απέραντο σεβασμό να της πούμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ». Αρκεί να της εκφράζουμε την αγάπη μας. Αρκεί να φροντίσουμε να είμαστε σωστοί στον Θεό και την κοινωνία. Αυτό για εκείνη θα είναι το μεγάλο βραβείο. Όλα αυτά δεν ισχύουν μόνο για όταν η μάνα μας είναι εν ζωή, αλλά και για μετά την κοίμησή της. Ένα δημοφιλές σύγχρονο ποντιακό άσμα αφιερωμένο στην μάνα μάς διδάσκει χαρακτηριστικά για αυτό που μόλις ανέφερα. Το παραθέτω στην νέα ελληνική:

Κι όταν θα έρθει η ώρα

και άλλο δεν θα ζει (η μάνα)

άμα δεν κάνεις το χρέος σου

θα καίγεται η ψυχή σου.

Για αυτό το χρέος προς τους γονείς, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σε ένα επίγραμμα για την μητέρα του, Αγία Νόννα, την παρουσιάζει να μιλάει προς αυτόν λέγοντας:

«Παιδί μου που σε θήλασα, πάναγνο βλαστάρι, εσένα που τόσο σε αγάπησα, Γρηγόριε, φεύγω για την επουράνια ζωή. Ταλαιπωρήθηκες πολύ, γηροκομώντας εμένα και τον πατέρα σου και όλα αυτά τα περιλαμβάνει το μεγάλο βιβλίο του Χριστού. Αλλά συ, αγαπημένο μου παιδί, ακολούθησε τους γονείς σου και εμείς θα σε δεχτούμε αμέσως και με χαρά στο φώς μας».

Εννοείται ότι αυτά τα λόγια ο Άγιος Γρηγόριος δεν τα έβγαλε από την φαντασία του, αλλά είναι γραμμένα σύμφωνα με τον τρόπο που του μιλούσε η αγία μητέρα του. Βλέπουμε ότι μία αγία μάνα διδάσκει το παιδί της ότι οι ταλαιπωρίες που υπομένουμε για χάρη της αγάπης καταγράφονται στο βιβλίο του Χριστού και ανταποδίδονται στον Παράδεισο, ενώ επίσης το προτρέπει να ακολουθήσει τον χριστιανικό βίο όπως τον διδάχθηκε τόσο από την ίδια, όσο και από τον πατέρα του, προκειμένου, όταν ο Γρηγόριος κοιμηθεί, να οδηγηθεί στο φως όπως και οι γονείς του.

   Με τις αρχές που ανατράφηκε ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ανατράφηκαν και οι Άγιοι Βασίλειος ο Μέγας και Ιωάννης ο Χρυσόστομος από τις δικές τους μητέρες. Οι Τρεις Ιεράρχες που λίγες ημέρες νωρίτερα τίμησε η Εκκλησία μας, έγιναν ό,τι έγιναν χάρη στις ιερές αρχές τις οποίες έλαβαν από τις άγιες μητέρες τους: ο μεν Βασίλειος από την Αγία Εμμέλεια, ο δε Γρηγόριος από την Αγία Νόννα, ο δε Χρυσόστομος από την Αγία Ανθούσα. Οι Τρεις Αγίες τιμώνται από πολλούς την πρώτη Κυριακή μετά την εορτή της Υπαπαντής, ώστε να είναι κοντά τόσο στην εορτή των τέκνων τους, όσο και στην εορτή της μητέρας.

   Αν μελετήσουμε έστω και πρόχειρα τα συναξάρια των Αγίων της Εκκλησίας, θα δούμε ότι πάρα πολλοί είχαν άγιες μητέρες. Παραδείγματος χάριν, ο Άγιος Ελευθέριος την Αγία Ανθία, ο Άγιος Κωνσταντίνος την Αγία Ελένη, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς την Αγία Καλλή. Αρκετές, μάλιστα, είναι οι περιπτώσεις ολόκληρων οικογενειών Αγίων.

   Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, ειδικά οι μητέρες έκαναν μεγάλο αγώνα έχοντας λάβει πολύ σοβαρά υπ᾽ όψιν το ζήτημα της διαπαιδαγώγησης των τέκνων τους. Ήδη από την κοιλιά τους δίδασκαν τα τέκνα τους να προσεύχονται, να νηστεύουν, να αγαπούν, να υπομένουν. Πώς; Με το να προσεύχονται, να νηστεύουν, να αγαπούν και να υπομένουν οι ίδιες. Σίγουρα, στις αρχές που έδιναν στα παιδιά τους δεν ήταν το να βρίζουν, να χτυπούν, να ψεύδονται, ή να κοιτούν πρώτα το άτομό τους. Αυτές οι μανάδες από την βρεφική ηλικία εμφύτευαν στις ψυχές των παιδιών τους ότι έχουν καθήκον να είναι φως για τον κόσμο.

   Σήμερα υπάρχουν τέτοιες μανάδες; Δυστυχώς, ένα συνταρακτικό ποσοστό ανδρογύνων κάνει παιδιά «κατά λάθος». Αλλά κι από αυτούς που δεν γεννούν «κατά λάθος», η συντριπτική πλειοψηφία δεν γνωρίζει γιατί φέρνει παιδιά στον κόσμο. Νομίζουν ότι με το να μεγαλώσουν απλώς τα παιδιά τους η αποστολή τους στέφθηκε με επιτυχία. Και έτσι, προσφέρουν τα πάντα στα παιδιά δίχως μέτρο, τα υπηρετούν σαν να είναι πρίγκηπες και κατορθώνουν να τους καλλιεργήσουν έναν αμείωτο ατομισμό, με αποτέλεσμα να ακούμε καθημερινά για ληστείες, bullying, βιασμούς, τρομοκρατίες, ανθρωποκτονίες και ό,τι χειρότερο. Όλα αυτά τα περιστατικά, αγαπητοί μου, οφείλονται στο ότι ένας πατέρας και μία μητέρα δεν ήξεραν την υψηλή αποστολή τους.

   Επανέρχομαι στο ερώτημα που δεν απάντησα νωρίτερα: σήμερα υπάρχουν άγιες μανάδες; Η απάντηση είναι «ναι, υπάρχουν». Είναι λίγες, αλλά υπάρχουν. Και οι λίγες μπορούν να γίνουν πολλές με λίγη θέληση.

   Δεν ήθελα να κάνω αυτή την ομιλία προσωπική και να αναφερθώ στην δική μου μητέρα, την μακαριστή Δήμητρα, αλλά θα το κάνω. Πρώτον, διότι το θεωρώ ως ιερό χρέος να την τιμήσω με αυτή την σύντομη δημόσια αναφορά και, δεύτερον, για να αποδείξω ότι αληθινές χριστιανές μητέρες μπορούν να υπάρξουν και στον 21ο αιώνα και πάντοτε.

   Την ημέρα που επρόκειτο να πάω για πρώτη φορά στο σχολείο, με έπιασε και μου είπε: «παιδάκι μου, τώρα που θα πας στο σχολείο, κάποιο παιδί μπορεί να έρθει να σε χτυπήσει, να σε φτύσει, να σε δαγκώσει. Μην κάτσεις ούτε να σε χτυπήσει, ούτε να σε φτύσει, ούτε να σε δαγκώσει· σήκω και φύγε. Μην διανοηθείς, όμως, εσύ να χτυπήσεις, να φτύσεις, να δαγκώσεις, διότι και να μην φταις, θα φας ξύλο». Ποιό παιδί θα τολμήσει να προβεί σε σχολικό εκφοβισμό όταν έχει ακούσει κάτι τέτοιο από την μητέρα του;

   Ένα ακόμη περιστατικό του οποίου υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας έχει ως εξής: ο κατά αρκετά χρόνια μεγαλύτερος αδερφός μου ήταν καλός ποδοσφαιριστής. Σε κάποιον αγώνα κατάφερε να βάλει τρία γκολ. Μετά το δεύτερο, αντίπαλος παίκτης με οργή τον χτύπησε με γροθιά στο σαγόνι, ενώ μετά το τρίτο, στο ίδιο σημείο τον χτύπησε με τον αγκώνα του. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να σπάσει το σαγόνι του, να υποβληθεί σε χειρουργείο και να φθάσει, όπως λέμε, στον «θάνατο». Για εβδομήντα οκτώ μέρες νοσηλεύθηκε σε νοσοκομείο όντας σε πολύ κρίσιμη κατάσταση. Ο αντίπαλος παίκτης ήταν αστυνομικός στο επάγγελμα. Λόγω αυτού του εγκλήματος που διέπραξε, θα απολυόταν από την υπηρεσία και θα φυλακιζόταν για τρισήμισυ έτη αυτεπάγγελτα. Σημειωτέον ότι ο αστυνομικός είχε σύζυγο και παιδιά. Μία ημέρα, ο άνθρωπος αυτός επισκέφθηκε το σπίτι μας και ζήτησε από τον αδερφό μου να τον συγχωρέσει και να υπογράψει ώστε να γλιτώσει την απόλυση και την φυλάκιση. Τότε άκουσα τον αδερφό μου να φωνάζει λέγοντας «όχι, με τίποτα! Με σκότωσες! Την ποινή και την οικογένειά σου να τα σκεφτόσουν πριν με χτυπήσεις!». Η μητέρα μου ήταν μπροστά. Αφού ο αδερφός μου επέμενε στην στάση του, τότε έλαβε τον λόγο η μητέρα μας και είπε: «εάν υπάρχει κάποιος εδώ που πονάει περισσότερο, αυτή είμαι εγώ. Εγώ σε γέννησα, και είδα το παιδί μου να πηγαίνει στον θάνατο. Τώρα, λοιπόν, θα κάνεις αυτό που σου λέω: εγώ τον έχω συγχωρέσει, για αυτό θα τον συγχωρέσεις κι εσύ». Έτσι, ο αδερφός μου υπέγραψε, με αποτέλεσμα ο αντίπαλος να παραμείνει στην εργασία του. Για αυτό, προσωπικά, θλίβομαι όταν βλέπω μανάδες να βγάζουν τα «μαχαίρια» όταν ακόμη και κατά λάθος σπρώξει κάποιος το παιδί τους. Αυτό δεν είναι χριστιανική συμπεριφορά.

   Κλείνοντας, εύχομαι στις νεότερες μητέρες, με την πρεσβεία της Παναγίας μας να έχετε δύναμη και φώτιση ώστε εμπνεόμενες από το παράδειγμα της Παναγίας μας, της Αγίας Άννης και όλων των αγίων μητέρων, να διαπαιδαγωγείτε τα παιδιά σας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, εμφυτεύοντάς στις ψυχές τους την αγάπη, την χαρά, την μακροθυμία, την χρηστότητα, την αγαθοσύνη, την πίστη, την πραότητα, την εγκράτεια. Στις μεγαλύτερες μητέρες εύχομαι να χαίρεστε τα παιδιά και, εάν έχετε, τα εγγόνια σας. Αλλά και στις μητέρες που έφυγαν εύχομαι να έχουν καλή ανάπαυση στην Βασιλεία των Ουρανών και τα παιδιά τους να κρατήσουν τις καλές αρχές που τους άφησαν ως παρακαταθήκη.